Kautusan at ang Ikaanim na Utos [259]

Ito ay nakasulat sa Exodo 20:13 at Deuteronomio 5:17: “Huwag kang papatay”.

Ang pangangalaga ng buhay ay nagpapatuloy hanggang sa pangangalaga ng katawan. Ito ay may kinalaman sa utos na maging banal at pabanalin ang sarili. Habang tayo ay nagpapatuloy mula sa ikalimang utos, na nagtatag sa pamilya at sa bansa, gayundin ang pangangalaga sa pamilya at bansa ang nakasaad sa ikaanim na utos.

Ang pagluluksa para sa mga patay na ginagawa ng mga bansa ay hindi matatagpuan sa mga pamilya ng Israel (Lev. 19:28). Ang natural na kamatayan ng indibidwal ay alinsunod sa Plano ng Diyos, at itinutuwid sa pamamagitan ng pagkabuhay na mag-uli mula sa mga patay; at ang Israel ay ilalagay sa kanilang sariling lupain (cf. Ezek. 37:1-14; Rev. 20:1-15).

Ang Israel ay dapat na walang dungis at kapintasan at ang kanilang mga balat ay hindi dapat na markahan. Samakatuwid, ang mga tattoo at iba pang sadyang pagmamarka ng balat ay ipinagbabawal. Ang isang alipin na pumapayag na tusukin ang tainga gamit ang isang pambutas ay itinuturing bilang isang tanda ng kahinaan.

Pinagmulan at organisasyon ng Estado

Ang kapangyarihan ng buhay at kamatayan ay nakasalalay sa Diyos gaya ng nakita natin sa araling Kautusan at ang Ikalimang Utos [258].

Itinalaga ng Diyos ang mga pamilya bilang batayan kung saan itinayo ang Estado. Hinirang Niya ang matataas na kapangyarihan at ang lahat ng kapangyarihan ay nagmumula sa Diyos.

Roma 13:1-7 Ang bawa't kaluluwa ay pasakop sa matataas na kapangyarihan: sapagka't walang kapangyarihan na hindi mula sa Dios; at ang mga kapangyarihang yao'y hinirang ng Dios. ² Kaya nga't ang sumasalangsang sa kapangyarihan, ay sa utos ng Dios sumasalangsang: at ang mga nagsisalangsang ay magsisitanggap ng kahatulan sa kanilang sarili. ³ Sapagka't ang mga pinuno ay hindi kilabot sa gawang mabuti, kundi sa masama. At ibig mo bagang mawalaan ng takot sa may kapangyarihan? gawin mo ang mabuti, at magkakamit ka ng kapurihan sa kaniya: ⁴ Sapagka't siya'y ministro ng Dios sa ikagagaling mo. Datapuwa't kung ginagawa mo ang masama, ay matakot ka; sapagka't hindi walang kabuluhan ang pagdadala niya ng tabak: sapagka't siya'y ministro ng Dios, tagapaghiganti sa ikagagalit sa gumagawa ng masama. ⁵ Kaya nga't dapat na kayo'y pasakop, hindi lamang dahil sa kagalitan, kundi naman dahil sa budhi. ⁶ Sapagka't dahil dito ay nagsisipagbayad naman kayo ng buwis; sapagka't sila'y mga tagapangasiwa ng paglilingkod sa Dios, na nagsisipamahalang walang patid sa bagay na ito. ⁷ Ibigay ninyo sa lahat ang sa kanila'y nararapat: buwis sa dapat buwisan; ambag sa dapat ambagan; takot sa dapat katakutan; puri sa dapat papurihan. (AB)

Ibinigay ng Diyos ang Kanyang kapangyarihan sa pamamagitan ng mga tapyas ng kautusan, na ibinigay Niya kay Moises (Deut. 9:11). Ang lahat ng mga hari sa gayon ay kinakailangan ding gumawa ng sarili nilang kopya ng kautusan bago sila maging hari.

Deuteronomio 17:18 At mangyayari, na pagka siya'y luluklok sa luklukan ng kaniyang kaharian, ay kaniyang susulatin ang isang salin ng kautusang ito sa isang aklat, na nasa harap ng mga saserdote na mga Levita: (AB)

Inilagay ng Diyos ang mga matatanda ng Israel sa lupain at binigyan sila ng karunungan sa pamamagitan ng kapangyarihan ng Banal na Espiritu, tulad ng pagtanggap ni Moises ng kapangyarihang iyon.

Mga Bilang 11:16-17 At sinabi ng Panginoon kay Moises, Pisanin mo sa akin ang pitong pung lalake sa mga matanda sa Israel, sa iyong mga nalalaman na mga matanda sa bayan at mga nangungulo sa kanila; at dalhin mo sa tabernakulo ng kapisanan, upang sila'y makatayo roon na kasama mo. ¹⁷At ako'y bababa at makikipag-usap sa iyo doon; at ako'y kukuha sa Espiritung sumasaiyo at aking isasalin sa kanila; at kanilang dadalhin ang pasan ng bayan na kasama mo, upang huwag mong dalhing magisa. (AB)

Ayon sa Mga Bilang 11:26, naglaan din ang Diyos ng dalawang propeta sa labas ng Tabernakulo ng Israel. Walang ibang gagawin ang Diyos maliban na Siya ay magsalita sa pamamagitan ng Kanyang mga lingkod na mga propeta, na Siya mismo ang pumili mula sa Kanyang bayan. Gayon din, ang mga hukom ay nagpapatupad ng hatol para sa Panginoon (2Cron. 19:5-7).

Ang hari ay pinili din at binigyan ng kapangyarihan ng Espiritu upang mamuno sa Israel (cf. 1Sam 10:1-7). Ang mga pinuno o mga lider ng espirituwal na ministeryo ng Israel ay dapat piliin sa pamamagitan ng palabunutan (Gawa 1:26). Ang Gawa 6:3-6 ay nagpapakita na ang mga diakono at matatanda ay dapat piliin mula sa mga kapatid. Ang mga pisikal na lider ay pinili sa pamamagitan ng pagpapahid bilang mga hari o mga hukom, at sa pamamagitan ng pagkuha ng palabunutan bilang mga boto (cf. Os. 1:11; Luc. 14:28 at fn. sa Companion Bible din).

Deuteronomio 1:9-14 At ako'y nagsalita sa inyo nang panahong yaon na sinasabi, Hindi ko madadalang magisa kayo: ¹⁰ Pinarami kayo ng Panginoon ninyong Dios, at, narito, kayo sa araw na ito ay gaya ng mga bituin sa langit sa karamihan. ¹¹ Kayo nawa'y dagdagan ng Panginoon, ng Dios ng inyong mga magulang, ng makalibo pa sa dami ninyo ngayon, at kayo nawa'y pagpalain, na gaya ng ipinangako niya sa inyo! ¹² Paanong madadala kong magisa ang inyong ligalig, at ang inyong pasan, at ang inyong pagkakaalitan? ¹³ Kumuha kayo sa inyo ng mga lalaking pantas, at nakakaalam, at kilala, ayon sa inyong mga lipi, at sila'y aking gagawing pangulo sa inyo. ¹⁴ At kayo'y sumagot sa akin at nagsabi, Ang bagay na iyong sinalita ay mabuting gawin namin. (AB)

Sa lahat ng ito ay walang hindi pantay na pasanin sa mga tao, o mga hukom, o mga hayop, o anumang nilalang, o sa batayan mismo ng kautusan (cf. Deut 22:10).

Ang Kautusan ng Diyos ay hindi dapat makipamatok sa mga batas ng mga bansa; ni hindi ito dapat pahinain o bawasan ng mga batas ng mga bansa. Ang sistema ng Kautusan ng Diyos, ang Kanyang kalendaryo at ang Kanyang sistema ng pagsamba ay hindi dapat makipamatok sa mga hindi mananampalataya (2Cor. 6:14). Ang pangangasiwa at ang hudikatura ng lahat ng bayang tumutupad sa tipan ay dapat na matapat na sinasalamin ang Kautusan ng Diyos.

Ang lahat ng nilikha ay dapat panatilihin sa nilikhang dalisay na kalagayan. Hindi dapat magkaroon ng kalituhan sa paglikha ng Diyos sa pamamagitan ng paghahalo, tulad ng sa paglikha ng mga mule, o hybrids (Lev. 19:19); ang mga ito ay ipinagbabawal sa ilalim ng mga kautusan ng Diyos. Dapat tayong maging dalisay at banal na bayan sa ilalim ng dalisay at banal na mga kautusan. Ito rin ay upang mapangalagaan ang buhay.

Ni ang isang lingkod ng Diyos ay hindi dapat atasan ng pagpapatupad ng mga kautusan, at ng pagpapairal o pangangasiwa ng mga ito nang walang nararapat na kabayaran sa kanilang lingguhang mga tungkulin. Ni hindi rin dapat hadlangan ang anumang hayop o tao sa pagtamasa ng bunga ng kanilang paggawa.

Deuteronomio 25:4 Huwag mong bubusalan ang baka kapag gumigiik. (AB01)

Ang mga baka lamang ba ang pinagmamalasakitan ng Diyos? (cf. 1Cor. 9:9; 1Tim. 5:18; cf. Job 38:41; Mat. 6:26; 10:29). Ang lahat ng bagay ay ipinagkakaloob sa ilalim ng mga kautusan ng Diyos, kung susundin ito ng mga bansa (Lev. 5:5-7). Ang pagbabayad-sala at ang mga handog dahil sa pagkakasala ay nakapaloob sa sakripisyo ng Mesiyas.

Ang katarungan ay umaabot sa mga Gentil at sa kaaway, gayundin sa isang kapatid (Deut. 22:1-4; Lev. 20:22-24).

Exodo 23:4-5 Kung iyong masumpungan ang baka ng iyong kaalit o ang kaniyang asno, na nakawala, ay tunay na ibabalik mo sa kaniya. ⁵ Kung iyong makita ang asno ng napopoot sa iyo, na nakalugmok sa ilalim ng kaniyang pasan, at ayaw mo mang alisan ng pasan, ay walang pagsalang iyong tutulungan pati ng may-ari niyaon. (AB)

Kung paanong tayo'y dapat na maging banal, gayon din ang mga nananahan sa atin dapat na maging banal; lahat tayo ay pinamatok sa ilalim ng mga kautusan ng Diyos sa Banal na Espiritu.

2Corinto 6:14-18 Huwag kayong makipamatok ng kabilan sa mga di nagsisisampalataya: sapagka't anong pakikisama mayroon ang katuwiran at kalikuan? o anong pakikisama mayroon ang kaliwanagan sa kadiliman? ¹⁵ At anong pakikipagkasundo mayroon si Cristo kay Belial? o anong bahagi mayroon ang sumasampalataya sa di sumasampalataya? ¹⁶ At anong pakikipagkaisa mayroon ang templo ng Dios sa mga diosdiosan? sapagka't tayo'y templo ng Dios na buhay; gaya ng sabi ng Dios, Mananahan ako sa kanila, at lalakad ako sa kanila; at ako'y magiging kanilang Dios, at sila'y magiging aking bayan. ¹⁷ Kaya nga, Magsialis kayo sa kanila, at magsihiwalay kayo, sabi ng Panginoon, At huwag kayong magsihipo ng mga bagay na marumi, At kayo'y aking tatanggapin, ¹⁸ At ako sa inyo'y magiging ama, At sa akin kayo'y magiging mga anak na lalake at babae, sabi ng Panginoong Makapangyarihan sa lahat. (AB)

Nasusulat: “Huwag mong kapopootan ang iyong kapatid sa iyong puso; tunay na sasawayin mo ang iyong kapwa, upang hindi ka magpasan ng kasalanan dahil sa kanya … o magtatanim ng galit laban sa mga anak ng iyong bayan; kundi iibigin mo ang iyong kapwa na gaya ng sa iyong sarili: Ako ang Panginoon. … Kapag ang isang dayuhan ay nanirahang kasama ninyo sa inyong lupain, huwag ninyo siyang gagawan ng masama. Ang dayuhang kasama ninyo ay magiging kagaya ng isang katutubong kasama ninyo. Iibigin mo siya na gaya ng sa iyong sarili; sapagkat kayo ay naging mga dayuhan sa lupain ng Ehipto: Ako ang Panginoon ninyong Diyos.” (Lev 19:17-18,33-34; Ex. 22:21 AB01).

Ang ikaanim na utos ay hindi lamang isang utos laban sa pagpatay; ito ay isang utos na pangalagaan ang buhay na banal sa Panginoon, sa loob ng mga kautusan ng Buhay na Diyos. Ang buhay ay hindi dapat mabawasan ng kalidad o pamantayan sa pamamagitan ng kawalan ng katarungan, o pang-aapi, o sa pagtatangi ng mga tao. Kaya ang istraktura ng utos ay sumasaklaw sa mga konsepto ng pag-atake sa tao at ari-arian.

Mga probisyon para sa paglabag sa ikaanim na utos

Deuteronomio 19:1-13 [BASAHIN NG BUO]

Kapag ang Israel ay naitatag, ito ay dapat maglaan ng tatlong lungsod bilang mga kanlungan para sa sinumang nakapatay nang hindi sinasadya, upang ang paghihiganti ay hindi makamit sa bugso ng damdamin. Hindi dapat magkaroon ng anumang inosenteng pagdanak ng dugo. Ang mga utos ay dapat sundin at isa pang tatlong lunsod-kanlungan ay dapat idagdag. Gayunpaman, kung saan ang pagpatay ay sinadya (i.e. murder) kung gayon ang taong iyon ay ihahatid para sa paglilitis, at ang parusa ay kamatayan.

Kaya ang hindi sinasadyang paglabag sa kautusan ay bibigyan ng proteksyon ng Estado sa loob ng mga lunsod-kanlungan, kung hindi iyon magagarantiyahan sa loob ng karaniwang lugar ng angkan. Responsibilidad ng bawat indibidwal at ng Estado na tiyakin ang proteksyon ng lahat ng mamamayan.

Pagbaluktot ng Judio sa kautusan ng Bibliya

Kaya, ang dayuhan o taga ibang lupa ay dapat ding bigyan ng proteksyon ng indibidwal sa lipunan, at mabigyan ng tulong sa panahon ng sakuna. Ang pagbaluktot ng kautusan ng Bibliya ay naganap sa Jewish Talmud kung saan labis na naapektuhan nito ang pinaka-batayan ng mga Kautusan ng Diyos. Makikita natin kung gaano naging kasalungat ang mga turo ng rabiniko sa pamamagitan ng sipi na ito mula kay Maimonides’ Mishneh Thorah Murderer 4,11:

As for Gentiles with whom we are not at war....their death must not be caused, but it is forbidden to save them if they are at the point of death; if, for example, one of them is falling into the sea, he should not be rescued, for it is written 'neither shalt thou stand against the blood of thy fellow' [Lev 19:16] - but [a Gentile] is not thy fellow."

Ang Soncino ay walang pagtukoy sa rabbinical na interpretasyon sa teksto nito dahil ang di-makatao at di-makatarungang pagbaluktot ng Kasulatan na ito ang karaniwang paliwanag. Ang tunay na sipi ay makikita sa mga sumusunod.

Levitico 19:16 Huwag kang magpaparoo't-parito sa iyong bayan bilang tagapagdala ng tsismis, ni huwag kang titindig laban sa dugo ng iyong kapwa: Ako ang Panginoon. (AB01)

Ang tekstong ito (sa v. 16b) ay nauunawaan bilang pagkabigong magbigay ng tulong upang magligtas ng buhay. Ang Stone’s Chumash ay kinikilala ang pagkaunawang ito at sinabing: “If someone’s life is in danger you must try to save him...” Sa mga tradisyon, ang mga Judio noong panahon ni Cristo ay nagbigay kahulugan na ang kapwa ay katumbas ng Judio; ito ay naging bahagi ng kalaunang kaugalian ng mga Judio:

Desecrating the sabbath becomes a duty when the need to save a Jew's life demands it. The problem of saving a Gentile's life on a sabbath is not raised in the Talmud as a main issue, since it is in any case forbidden even on a weekday (cf. ibid.).

Ang interpretasyong ito tungkol sa mga Gentil ay marahil ang pinakamasamang pagbaligtad ng layunin ng Kasulatan. Ito ang dahilan kung bakit ibinigay ni Cristo ang talinghaga ng Mabuting Samaritano, dahil ang ugali na ito ay pumasok sa Judaismo kahit sa panahon ng Templo noong unang siglo ng kasalukuyang panahon.

Ang tinatawag na sali’t-saling sabi ng Pasalitang Kautusan, na di-umano'y nagbigay-kahulugan o nakaimpluwensya sa Mishnah kung saan parehong hinango ang Jerusalem at Babylonian Talmuds, na sa katunayan ay isang nakasulat na serye ng mga interpretasyon. Ang mga ito ay isinulat upang bigyang-katwiran ang mga ipinakilalang sali’t-saling sabi na nagmula pa noong 160 BCE. Ang mga ito ay tiyak na hindi kailanman naintindihan sa kasaysayan ng Israel, at tiyak na hindi mula kay Moises, gaya ng ipinapakita ng mismong Bibliya. Ang Israel ay madalas nakakalimot kahit na sa nakasulat na kautusan, lalo na sa tinatawag na Pasalitang Kautusan. Ang mga sali’t-saling sabing ito ay kadalasang magkakasalungat at marami sa mga ito ay tahasang maling pagbaluktot ng Kasulatan.

Lucas 10:25-37 At may isang dalubhasa sa kautusan ang tumindig upang si Jesus ay subukin na nagsasabi, “Guro, anong dapat kong gawin upang magmana ng buhay na walang hanggan?” ²⁶ Sinabi niya sa kanya, “Ano ba ang nakasulat sa kautusan? Ano ang nabasa mo?” ²⁷ At sumagot siya, “Ibigin mo ang Panginoon mong Diyos nang buong puso mo, nang buong kaluluwa mo, nang buong lakas mo, at nang buong pag-iisip mo, at ang iyong kapwa na gaya ng iyong sarili.” ²⁸ At sinabi niya sa kanya, “Tumpak ang sagot mo, gawin mo ito at mabubuhay ka.” ²⁹ Subalit sa pagnanais niya na ipagmatuwid ang kanyang sarili ay sinabi kay Jesus, “At sino ang aking kapwa?” ³⁰ Sumagot si Jesus, “May isang taong bumaba mula sa Jerusalem patungo sa Jerico at siya'y nahulog sa kamay ng mga tulisan, hinubaran siya ng mga ito at binugbog. Pagkatapos ay umalis sila at iniwan siyang halos patay. ³¹ At nagkataong bumababa sa daang iyon ang isang pari. Nang kanyang makita ito, siya ay dumaan sa kabilang panig. ³² Gayundin ang isang Levita, nang dumating siya sa lugar na iyon at kanyang nakita ang taong iyon, siya ay dumaan sa kabilang panig. ³³ Subalit ang isang Samaritano, sa kanyang paglalakbay ay dumating sa kanyang kinaroroonan; at nang kanyang makita ang taong iyon, siya ay nahabag. ³⁴ Kanyang nilapitan siya at tinalian ang kanyang mga sugat pagkatapos buhusan ng langis at alak. Pagkatapos isakay sa kanyang sariling hayop, siya ay dinala sa bahay-panuluyan at inalagaan. ³⁵ Nang sumunod na araw, dumukot siya ng dalawang denario at ibinigay sa may-ari ng bahay-panuluyan at sinabi niya, ‘Alagaan mo siya, at sa anumang karagdagan mo pang gastusin ay babayaran kita sa aking pagbabalik.’ ³⁶ Ano sa palagay mo, alin sa tatlong ito, ang naging kapwa tao sa nahulog sa kamay ng mga tulisan?” ³⁷ At sinabi niya, “Ang nagpakita ng habag sa kanya.” Sinabi sa kanya ni Jesus, “Humayo ka, at gayundin ang gawin mo.” (AB01)

Wala nang iba pa kung saan ang mga tradisyon ng Judio ay binaluktot ng higit ang karaniwang kautusan kaysa dito sa pag-unawa sa obligasyong pangalagaan ang buhay at ang pagpapalagay na inosente.

Ang pagpapalagay na inosente

Ang pagpapalagay na inosente ay likas sa Bibliya, at walang taong maaaring patayin o parusahan maliban sa patotoo ng dalawa o tatlong saksi. Ito ay nasa buong Bibliya sa lahat ng aspeto, ngunit ang Mishnah ay ipinakilala ang eksaktong kabaligtaran na konsepto sa Fourth Division: The Order of Damages Sanhedrin 4:1 E(2).

In property cases they begin [argument] with the case either for acquittal or for conviction, while in capital cases they begin only with the case for acquittal and not for conviction.

(cf. Jacob Neusner, The Mishnah A New Translation, Yale University Press, New Haven and London, 1988, p. 589)

Sa lahat ng kaso, ang pagpapalagay na inosente ay nangangailangan na ang mga paratang ay ilahad, pagkatapos ay dinggin at patunayan sa bibig ng dalawang saksi. Ang akusado ay dapat bigyan ng sapat na panahon upang pabulaanan sa harap ng isang tribunal ng mga itinakdang hukom, na walang kinikilingan sa lahat ng aspeto at hindi nagtatangi ng mga tao. Sa panahon ng Templo, ang mga kaso sa ari-arian ay dinidinig ng isang tribunal ng tatlong hukom at ang lahat ng mga paratang na may parusang kamatayan ay dinidinig ng hindi bababa sa dalawampu't-tatlong miyembro ng Sanhedrin, tulad ng ipinapakita ng Mishnah mismo (ibid., D (1)). Kaya ang bawat desisyon sa mga usapin ng ari-arian ay maaaring iapela sa isang tribunal, kung itinalaga para sa mga paunang pagdinig. Ang lahat ng mga kasong may parusang kamatayan ay dapat dinggin ng hindi bababa sa dalawampu't tatlo ng Sanhedrin mismo, dahil ito ay may kinalaman sa parusang kamatayan. Pinapayagan ang pag-apela sa mga kaso batay sa mga saksi at ebidensya maging mula pa noong unang panahon. (Mishnah, ibid.).

Dahil dito, ang mga mapanlinlang na mga pag-aangkin na tinatawag na mga batas ni Noe, na sinusubukang itaguyod ng Judaismo mula sa Talmud, na nagpapahintulot ng paghatol batay sa isang saksi lamang, ay salungat sa katarungan at sa mga Kautusan ng Diyos. Ang mga ideya at kaugalian ay mapanlinlang, hindi ayon sa Bibliya at hindi makatarungan. Ang kaparehong mga hindi makatarungang konseptong ito ang naging saligan ng mga makabagong sistemang legal sa Europa, kung saan ang mga tao ay itinuturing na nagkasala hangga’t hindi napapatunayang inosente. Ang mga listahan ng mga suspek ay maaaring tipunin at ipakalat nang walang paglilitis, o katibayan, o anumang katarungan. Ang United Kingdom ay tinanggap ang kasamaan na ito sa kanilang mga sistema ng pagpapatupad ng batas nang walang pagtutol. Ang mga resulta at reporma ng English Civil War at mga sumunod na panahon ay unti-unting nawawala nang walang ingay dahil sa mababaw na pangangatwiran. Ang mga taong may access sa files ay maaaring sirain ang kanilang mga kaaway, at walang katarungan doon. Dahil dito, at sa mga pagpatay at kawalang-katarungan na pinahintulutan nito, ang Banal na Imperyong Romano ay nawasak, at binago ng Rebolusyon ang Europa noong 1850 (cf. Malachi Martin, The Decline and Fall of the Roman Church, Secker and Warburg, London, 1982, pp. 250-256, et seq.). Sa sarili nitong paraan, binaluktot ng Cristianismo ang kautusan kasing-tindi o higit pa kaysa sa rabbinical na Judaismo. Ang Kautusan ng Diyos ay hindi kailanman naipatupad nang tapat, maliban sa ilalim nina Moises at David at sa ilang maiikling panahon ng pagpapanumbalik. Ang Cristianismo ay hindi pa nasusubukan nang lubusan, lalong hindi pa nasubok nang maayos.

Sa parehong paraan, nang ang Propeta na tinatawag na Muhammad ay sinubukang muling ipakilala ang Kautusan ng Diyos, at ang Four Rightly Guided Caliphs ay sinubukang ipatupad ito, ito ay binabalewala at winasak. Ang Islam ay tumagal lamang nang kasing-ikli ng kaharian ni David. Ang Islam ay winasak ng Hadith, tulad ng pagwasak ng mga Konseho sa Cristianismo at ng tradisyon, at ang Talmud ay sinira ang Kautusan at binuo ang Judaismo. Ang “Babilon” ay naghari sa loob ng libu-libong taon: ito ang relihiyon ng diyos ng sanlibutang ito, na maghahari hanggang sa darating na pagpapanumbalik.

Ang responsibilidad na magbigay-buhay

Sa konsepto ng legal na kontrol sa buhay, mayroon din tayong konsepto na magbigay ng buhay o bumubuhay.

Deuteronomio 32:39 Tingnan ninyo ngayon, na ako, sa makatuwid baga'y ako nga, At walang dios sa akin:

Ako'y pumapatay, at ako'y bumubuhay; Ako'y sumusugat, at ako'y nagpapagaling: At walang makaliligtas sa aking kamay. (AB)

Ang Diyos ay walang diyos na kasama Niya; sa halip Siya lamang ang Diyos at nagbibigay buhay at kumukuha ng buhay. Ang kanyang kamay ay humawak sa paghatol. Kaya ang pagkuha ng buhay sa paglikha mula sa pagkahulog ay naituwid sa pamamagitan ng pagbibigay ng buhay sa pagkabuhay na mag-uli (tingnan ang mga araling Doctrine of Original Sin Part 1 The Garden of Eden (No. 246) at Doctrine of Original Sin Part 2 The Generations of Adam (No. 248) at Ang Pagkabuhay na Mag-uli ng mga Patay [143]). Kaya ang Diyos ay napapailalim sa Kanyang sariling mga kautusan at gumagawa ng kabayaran para sa anumang mga aksyon na Kanyang ginawa, o iniutos, sa proseso ng paglikha.

1Samuel 2:6 Ang Panginoo'y pumapatay, at bumubuhay: Siya ang nagbababa sa Sheol, at nagsasampa. (AB)

(cf. Isa. 43:13)

Hiningahan ni Yahova-elohim ng hininga ng buhay ang mga butas ng ilong ni Adan (Gen. 2:7). Gayon din sa pamamagitan ng parehong elohim ay natatanggap natin ang hininga ng Banal na Espiritu (cf. Juan 20:22-23).

Hinatulan ng Diyos ang mga tao ng kamatayan para sa kasalanan at paglabag sa kautusan. Kaya naman, nakikita natin na ang paglabag sa ikaanim na utos ay may parusang kamatayan, na siyang kaparusahan sa bawat pagkakataon ng paglabag sa mga utos ng Diyos. Ang pinakamabigat na parusa para sa paglabag sa kautusan ay kamatayan, mula sa unang utos hanggang sa ikasampung utos (Ex. 22:22-24; Deut. 24:14-17). Ang mga utos ay batay sa pagsasauli at pagpapanumbalik, ngunit ang parusa sa paulit-ulit na paglabag at pagtanggi na sumunod ay kamatayan sa bawat pagkakataon.

Ang bansa ay may obligasyon na buhayin ang mga katutubo, ang mga dayuhan, at ang mga taga ibang bayan sa kanyang lupain.

Levitico 19:9-10 At pagka gagapas kayo ng mga uhay sa inyong lupain, ay huwag ninyong pakakagapasin ang mga sulok ng inyong bukid, ni huwag ninyong pamulutan ang inyong lupang ginapasan. ¹⁰ At huwag ninyong sisimutin ang inyong ubasan, ni huwag ninyong pupulutin ang bungang nahulog sa inyong ubasan; sa dukha at sa taga ibang bayan, pababayaan ninyo: ako ang Panginoon ninyong Dios. (AB)

Ang batas ay nagbibigay ng proteksyon sa mga taong may kapansanan mula sa pananakit at mula sa hindi wastong pagsasamantala.

Levitico 19:14 Huwag ninyong lalaitin ang bingi, ni maglalagay ng katitisuran sa harap ng bulag, kundi katatakutan ninyo ang inyong Dios: ako ang Panginoon. (AB)

Ang pangangalaga sa buhay at pamilya

Levitico 25:35-43 At kung maghirap ang iyong kapatid at manglupaypay sa iyong siping, ay iyo siyang aalalayan na patutuluyin mo, na manunuluyan sa iyong parang taga ibang bayan at nakikipamayan. ³⁶ Huwag kang kukuha sa kaniya ng patubo o pakinabang, kundi matakot ka sa iyong Dios: patuluyin mo ang iyong kapatid. ³⁷ Ang iyong salapi ay huwag mong ibibigay sa kaniya na may patubo, ni ibibigay mo sa kaniya na may pakinabang ang iyong pagkain. ³⁸ Ako ang Panginoon ninyong Dios, na inilabas ko kayo sa lupain ng Egipto, upang ibigay ko sa inyo ang lupain ng Canaan, at ako'y maging inyong Dios. ³⁹ At kung ang iyong kapatid na kasama mo ay maghirap at pabili siya sa iyo: ay huwag mo siyang papaglilingkuring parang alipin; ⁴⁰ Ipalalagay mo siyang parang lingkod na upahan at parang nakikipamayan; hanggang sa taon ng jubileo ay maglilingkod siya sa iyo: ⁴¹ Kung magkagayo'y aalis siya sa iyo, siya at ang kaniyang mga anak na kasama niya, at babalik sa kaniyang sariling sangbahayan, at babalik sa pagaari ng kaniyang mga magulang. ⁴² Sapagka't sila'y aking mga lingkod, na aking inilabas sa lupain ng Egipto; sila'y hindi maipagbibiling parang mga alipin. ⁴³ Huwag kang papapanginoon sa kaniya na may kabagsikan; kundi ikaw ay matatakot sa iyong Dios. (AB)

Ang pagpapautang na patubo ay ipinagbabawal sa lahat ng may pananampalataya, dahil sa pamamagitan nito ay inaapi natin ang isa't isa. Lahat tayo ay binili sa isang halaga, kaya dapat tayong lahat ay luwalhatiin ang Diyos sa pamamagitan ng pagprotekta sa isa't isa (1Cor. 6:20; cf. Ex. 22:21), sapagkat ang Diyos ay elohe of elohim, o Diyos ng mga diyos at Panginoon ng mga panginoon (adonai of adonim) (Deut. 10:17-19 cf. fn. to Companion Bible).

Ang bansa at ang tao ay dapat panatilihing buhay sa kalayaan sa ilalim ng makatarungang mga kautusan.

Exodo 21:1-6 Ito nga ang mga hatol na igagawad mo sa harap nila. ² Kung ikaw ay bumili ng isang aliping Hebreo, ay anim na taong maglilingkod siya; at sa ikapito ay aalis siyang laya na walang sauling bayad. ³ Kung siya'y pumasok na magisa, ay aalis na magisa: kung may asawa ay aalis nga ang kaniyang asawa na kasama niya. ⁴ Kung siya'y bigyan ng kaniyang panginoon ng asawa, at magkaanak sa kaniya ng mga lalake, o mga babae; ang asawa at ang kaniyang mga anak ay magiging sa kaniyang panginoon, at siya'y aalis na magisa. ⁵ Datapuwa't kung maliwanag na sabihin ng alipin, Aking iniibig ang aking panginoon, ang aking asawa, at ang aking mga anak; ako'y hindi aalis na laya: ⁶ Kung magkagayo'y dadalhin siya ng kaniyang panginoon sa Dios, at dadalhin siya sa pinto, o sa haligi ng pinto; at bubutasan ng kaniyang panginoon ang kaniyang tainga ng isang pangbutas; at paglilingkuran niya siya magpakailan man. (AB)

Ang butas ng pangbutas na ito ay tanda ng kahihiyan. Sa ikapitong taon, kung nais ng isang alipin na lumaya, dapat siyang palayain ng kanyang panginoon at kasama rin ang kanyang asawa. Walang panginoon ang maaaring mang-api sa isang alipin ngunit nararapat na magkaroon siya ng patas na kabayaran para sa kanyang paglilingkod (Deut. 15:12-15).

Paano mabibigyang-kalayaan at mapagkakaloobhan ang isang lalaki mula sa kawan, datapuwat ang kanyang asawa at mga anak ay ipinagkait? Ito ang batas na nag-uutos ng makatarungan at patas na pagpapanumbalik. Ang punto rito ay ang paglilingkod mula sa kanya ay may kondisyon; ang panginoon ay hindi pinarurusahan para sa kanyang pagiging bukas-palad sa orihinal na kaloob, kung ito ay nasa serbisyo. Ang mga kautusan na ito ay may mga limitasyon ngayon, ngunit sa pangkalahatang diwa lamang ngayong siglo. Ang pagkaalipin at mga alipin ay karaniwan hanggang sa ikalabinsiyam na siglo.

Ang kautusan ay nalalapat sa lahat ng sambahayan at sa bansa, at ang responsibilidad ay nasa mga pinuno at mga may-ari ng ari-arian na maglaan para sa kapakanan ng mga nasa loob ng kanilang lugar.

Exodo 23:10-11 Anim na taong hahasikan mo ang iyong lupa at aanihin mo ang bunga niyaon: ¹¹Datapuwa't sa ikapitong taon ay iyong iiwan at babayaan, upang kumain ang dukha sa iyong bayan: at ang kanilang iwan ay kakanin ng hayop sa bukid. Gayon din ang iyong gagawin sa iyong ubasan at sa iyong olibohan. (AB)

Samakatuwid, hindi tayo dapat pumatay sa pamamagitan ng kapabayaan o gutom sa lahat ng ating mga lupain (cf. Lev. 19:9-10).

Ang responsibilidad ay buhayin ang lahat ng bahagi ng komunidad, sa loob ng saklaw ng impluwensya ng indibidwal. Ang ibigin ang kapwa gaya ng sarili ay isang utos na umaabot sa lahat ng nasa ating saklaw ng impluwensya (cf. ang talinghaga ng Mabuting Samaritano; Lk. 10:30-37).

Ang ating suporta sa ating kapwa ay dapat umabot sa punto na ang ating sariling kapabayaan ay dapat maging pagsaklolo sa mga mahihirap.

Deuteronomio 24:19-22 Pagka iyong aanihin ang iyong ani sa bukid, at nakalimot ka ng isang bigkis sa bukid, ay huwag mong pagbabalikang kunin: magiging sa taga ibang lupa, sa ulila, at sa babaing bao: upang pagpalain ka ng Panginoon mong Dios sa lahat ng gawa ng iyong mga kamay. ²⁰ Pagka iyong papaspasan ang iyong puno ng olibo, ay huwag mong pagbabalikan ang mga nalagpasan; magiging sa taga ibang bayan, sa ulila, at sa babaing bao. ²¹ Pagka ikaw ay namimitas sa iyong ubasan, ay huwag mong pupulutin ang nasa likuran mo; magiging sa taga ibang bayan, sa ulila, at sa babaing bao. ²² At iyong aalalahanin na naging alipin ka sa lupain ng Egipto: kaya't iniuutos ko sa iyong gawin ang bagay na ito. (AB)

Ihambing din ang araling Ruth [027].

Pinrotektahan ng Diyos ang Israel sa lahat ng kanilang paglalakbay upang mapanatili silang buhay bilang isang halimbawa para sa atin. Isinalaysay ni Moises ang paglalakbay ng Israel sa Deuteronomio 1:1-46. Tinitiyak ng Diyos na ang lahat ay bibigyan ng kanilang kasaganaan sa kanilang mga tirahan, at Siya ay nagpapala ayon sa pagsunod ng bansa sa Kanya. Ang mga hayop at mga samsam ay kinukuha, maliban kung ang Diyos ay nagbigay ng malinaw na utos laban sa gawaing iyon (Deut. 2:1-37). Ang bayan ay hindi kailangang matakot dahil ang kanilang mga kaaway ay matatalo at lubos na mawawasak (Deut. 3).

Ang buong Israel ay inutusang tumulong sa mga lipi sa lahat ng kanilang pag-aari at sa pagkuha ng kanilang mana. Walang lipi ang dapat magpigil sa pagtulong sa iba sa makatarungang pagpapatupad ng kalooban ng Diyos at sa pagtatatag ng bansang Israel. Walang sinumang tao ang dapat tumanggi na tulungan ang sinuman sa loob ng mga lipi upang manatiling buhay, at walang sinuman ang dapat mang-api o mang-inis, o mang-hadlang sa iba. Walang sinuman ang dapat na bawasan ang buhay ng iba sa pamamagitan ng pagpapautang na may patubo o pang-aapi ng anumang uri.

Ang karapatang mabuhay at ang karapatang pumatay ay nakasalalay sa Diyos

Itinatag ng Diyos ang lahat ng kapangyarihan at lahat ng awtoridad. Ang mahistrado ay humahawak ng tabak sa kalooban ng Diyos (cf. Rom. 13:1-7).

Titus 3:1-3 Ipaalala mo sa kanilang pasakop sa mga pinuno, sa mga may kapangyarihan, na mangagmasunurin, na humanda sa bawa't gawang mabuti, ² Na huwag magsalita ng masama tungkol sa kanino man, na huwag makipagtalo, kundi mapakahinhin, at magpakahinahon sa lahat ng mga tao. ³ Sapagka't tayo rin naman nang unang panahon ay mga mangmang, mga suwail, mga nadaya, na nagsisipaglingkod sa sarisaring masamang pita at kalayawan, na nangamumuhay sa masasamang akala at kapanaghilian, mga napopoot, at tayo'y nangagkakapootan. (AB)

Tayo ay may utang na pagbibigay-pugay at karangalan sa mga itinataas ng Diyos at sa kung kanino ito nararapat. Ang bansa ay, gayunpaman, may karapatan na pangalagaan ang buhay sa ilalim ng pang-aapi sa pamamagitan ng hindi makatarungang mga kautusan (cf. Ex. 11:1-10).

Ang kamatayan ay makasagisag, at ang dugo ay ginagamit upang ituro ang pagdating ng Mesiyas, na ang ibinuhos na dugo ay tumutukoy sa pagbuhay sa buong sangkatauhan. Ang sistema ng paghahain ay itinatag upang ituro ang pagtatalaga ng buong istraktura sa Diyos sa pagsunod. Kung paanong ang bansang Israel ay pinananatiling buhay at inilabas mula sa Ehipto sa pamamagitan ng sakripisyo ng dugo ng kordero ng Paskuwa, gayundin ang mundo ay pinananatiling buhay sa pamamagitan ng sakripisyo ng Mesiyas. Ang sakripisyo ay hindi isang pagnanasa sa dugo sa isipan ng Diyos, kundi isang pagsubok sa kahandaan ng Kanyang mga anak na ialay ang kanilang buhay para sa isa't isa.

Exodo 29:11-12 At iyong papatayin ang toro sa harap ng Panginoon, sa pintuan ng tabernakulo ng kapisanan. ¹² At kukuha ka ng dugo ng toro, at ilalagay mo ng iyong daliri sa ibabaw ng mga anyong sungay ng dambana; at iyong ibubuhos ang lahat ng dugo sa paanan ng dambana. (AB)

Ang Mesiyas ay pumasok sa Dakong Kabanal-banalan minsan at magpakailanman na dala ang sariling dugo. Sa gayon Siya ay gumawa ng paraan para tayo ay makapasok at maging mga anak ng Diyos sa kapangyarihan mula sa pagkabuhay na mag-uli mula sa mga patay, bilang mga kasamang tagapagmana ni Cristo (cf. Rom. 1:4; Heb. 9:12ff.). Ang tabernakulo ay isang replika ng makalangit na santuwaryo. Ang Templo ay tumutukoy sa atin bilang espirituwal na Templo, na ang Templong ito tayo (1Cor. 3:16-17).

Ang Israel ay lumakad sa ilang sa loob ng apatnapung taon, at lahat ng hindi gustong makibahagi sa pangako ay namatay sa ilang. Si Caleb at Josue lang ang nakaligtas. Ang katotohanang ito ay tumutukoy sa mga Israelitang hindi tatanggap sa pangako. Ang mga lipi ay kumain ng manna sa buong panahong iyon, at uminom sila mula sa espirituwal na batong iyon na si Cristo. Nagpakita siya sa kanila bilang Pinuno ng Hukbo ng Panginoon upang itatag sila sa kanilang mana sa Jerico pagkatapos ng kanilang pagtutuli sa Gilgal.

Ang pisikal na Templo ay itinatag upang tumagal hanggang sa Mesiyas, at pagkatapos ang pisikal ay nagbigay daan sa espirituwal. Ang buong iglesia sa ilang sa loob ng apatnapung jubileo ay walang hain maliban sa mga hinirang. Ang 144,000 ay ang mga hain ng mga Sabbath, mga Bagong Buwan at mga Banal na Araw. Ang pang-araw-araw na paghahain ay tumuturo sa lubhang karamihan; at ang gabi ay nauuna sa araw, ang gabi bago ang umaga. Iyan ang dahilan kung bakit may iisang hain lamang sa Templo sa Ezekiel, sapagkat ang mas malaking bahagi ng ani ay patay na, ngunit ang unang pagkabuhay na mag-uli pa lamang ang nabangon. Marami pang darating (Apoc. 20:4-15). Ang hain sa kinahapunan ay nabangon na bilang ang lubhang karamihan sa unang pagkabuhay na mag-uli (Apoc. 7:9ff.). Kaya't ang hain sa umaga, na siyang ring umaga ng pagbubukang liwayway sa ilalim ng Tala sa Umaga, ay ang isa lamang sa dalawang pang-araw-araw na hain na isasagawa sa sistemang milenyo (cf. Ezek. 46:13-15). Ang mahabang gabi ay lumipas na. Ito rin ang dahilan kung bakit walang hain na pinapahintulutan sa panahon ng mahabang gabi ng apatnapung jubileo sa ilang, dahil patuloy pa ang pag-aani at sila ay mga buhay na bato ng Templo sa panahong iyon.

Ezekiel 46:13-15 At ikaw ay maghahanda ng isang batang tupa ng unang taon na walang kapintasan na pinakahandog na susunugin sa Panginoon araw-araw: tuwing umaga ay maghahanda ka. ¹⁴ At iyong ihahandang handog na harina na kasama niyaon tuwing umaga, ang ikaanim na bahagi ng isang efa, at ang ikatlong bahagi ng isang hin ng langis, upang basain ang mainam na harina; isang handog na harina na lagi sa Panginoon: na pinakalaging alituntunin. ¹⁵ Ganito nila ihahanda ang batang tupa at ang handog na harina, at ang langis, tuwing umaga, na pinakahandog na susunuging lagi. (AB)

Ang sistema ng paghahain ay tumutukoy sa bawat aspeto ng nagliligtas na biyaya ng Diyos sa pagtubos sa sakripisyo ng Mesiyas. Walang araw na hindi isinagawa ang hain sa buong panahon ng Templo. Nang ang Templo ay nawasak sa Jerusalem mayroon pa ring isa sa Elephantine sa Ehipto sa panahon ng pagkabihag sa Babilonia. Ang Elephantine mismo ay nawasak at ang paghahain doon ay naantala. Ang Templo ay itinayo rin ni Onias IV sa Leontopolis sa sinaunang lugar ng Goshen, alinsunod sa hula ni Isaias 19:19 tungkol sa mga kalaunan na paglapastangan na magaganap hanggang sa pagkawasak ng Jerusalem noong 70 CE. Ang Templo sa Leontopolis ay ipinasara sa utos ni Vespasian noong 71 CE (cf. Ang Tanda ni Jonas at ang Kasaysayan ng Muling Pagtatayo ng Templo [013]).

Ang panahon ng Templo ay tumagal mula sa pagtatayo nito sa ilalim ni Solomon sa loob ng isang libong taon, hanggang sa pagtatatag sa Mesiyas bilang Dakilang Saserdote at ang Iglesia bilang isang pagkasaserdote sa ilalim ng pagkasaserdote ni Melquisedec. Ang libong taon na ito ay ang yugto ng dalawampung jubileo na sinasagisag ng mga hain sa kinahapunan. Ang iglesia pagkatapos ay pumunta sa mahabang gabi sa ilang, kung saan walang pisikal na Templo at ang mga hain ay ang 144,000, na binubuo ng pitumpu't-dalawa bawat taon (tumutugma sa bilang ng lingguhan, buwanan at Banal na Araw na mga hain) na nakuha sa mahigit dalawang libong taon o apatnapung jubileo. Ang mga hinirang ay ang mga haing buhay, at ang lubhang karamihan na kasama nila (mula sa Apocalipsis 7:1-17) ay ang pang-araw-araw na paghahain na di mabilang ng sinoman. Sila ay "nangatulog" sa Panginoon para sa unang pagkabuhay na mag-uli, kaya ito ang sinasagisag.

Ang mga hain sa umaga na tinukoy sa Templo sa Ezekiel ay kumakatawan sa huling milenyong yugto ng paghahari ni Jesucristo at ng mga hinirang. Ang huling yugtong ito ng dalawampung jubileo o isang libong taon, na bumubuo sa apat na libong taong panahon ng Templo, ay magtatapos sa ikalawang pagkabuhay na mag-uli at Paghuhukom at sa pagdating ng Nag-iisang Tunay na Diyos sa Kaluwalhatian ng Lungsod ng Diyos (cf. Lev. 1:1-17 at ang mga araling Outline Timetable of the Age (No. 272) at Ang Lungsod ng Diyos [180]). Ang mga handog ay dapat mula sa mga kawan (mga tupa, kambing, o baka) o sa mga ibon na walang kapintasan, at ang handog ay dapat na kusang-loob. Ang mga saserdote ay dapat harapin ito ayon sa itinakda.

Maliban sa mga hain ng mga hinirang para sa isa't isa, walang haing pinahintulutang ihandog sa loob ng dalawang libong taon. Ang Templo ay sadyang winasak sa pamamagitan ng awtoridad ng Diyos, at ang hain ay pinigilan na maihandog. Lahat ng nagtangkang muling ipakilala ang hain ay pinatay, o ipinadala sa pagkabihag. Ang kaligtasan ay mula sa mga Gentil at sa buong Israel. Ang mga nagsisikap na apihin ang sinumang Gentil sa ilalim ng kautusan ay winawasak o pinaparusahan.

Ang mga handog sa Panginoon (Lev. 2:1-16) ay hindi na sa pagkasaserdote ni Aaron, kundi sa pagkasaserdote ni Melquisedec (cf. Ps. 110:4); sila ay walang talaangkanan, walang matutukoy na ina o ama, ngunit mga saserdote magpakailanman sa ilalim ng kanilang Dakilang Saserdote, na siyang Mesiyas (cf. Heb. 7:1-22).

Ang mga hain ay para sa pagkasaserdote sa lumang sistema (Lev. 3:1–17; 4:1–35). Ang mga hain ay ang pagkasaserdote sa bagong sistema.

Tayo ay ginawang buo sa pamamagitan ng sakripisyo ng Mesiyas. Ang kautusan ay nakasulat sa ating puso at isipan (Heb. 8:8-13), at ang ating mga handog ay ukol sa pagpapanumbalik dahil ang ating Dakilang Saserdote ay nakaupo sa kanan ng Diyos (Heb. 8:1ff.). Lahat ng bagay na pinapatay ay pinapatay sa ilalim ng awtoridad at kapangyarihan ng Diyos. Ang lahat ng nabubuhay ay pag-aari ng Diyos, sapagkat ang mga bakahan ay sa Diyos, at ang mga palayok sa Jerusalem sa pagpapanumbalik ay magiging banal sa Panginoon, gaya ng lahat ng buhay; Siya ang nag-uutos nito upang patayin. Ang hain ng Mesiyas at ang handog dahil sa pagkakasala ay ang kinakailangan para sa buong bagong pagkasaserdote. Walang sinumang maaaring maging saserdote maliban sa pamamagitan ng handog dahil sa pagkakasala ng Mesiyas. Siya ang handog pangkapayapaan na nagbubuklod sa atin sa Diyos, gaya ng ipinapakita sa Levitico 7.

Ang pagkasaserdote sa gayon ay pinabanal sa pamamagitan ng mga handog, na lahat ay nakasalamin sa Mesiyas. Ang pagkasaserdote ay kailangang hugasan sa tubig ng bautismo, bihisan ng walang bahid na mga kasuotang hinugasan sa dugo ng kordero; saka lamang sila magiging handa bilang mga saserdote. Ang pagkasaserdote ay pinabanal simula kay Moises (Lev. 8:1–36), na nagsabi na ang isang propeta ay palilitawin “na gaya niya”. Sa pamamagitan ng huling propetang ito ang buong sangkatauhan ay bubuhayin. Mula kay Mesiyas, ang pagkasaserdote ay inihanda at itinaguyod. Ito ang tinutukoy ni Moises, at ito ay natupad sa iglesia.

Ang pagpapabanal ng pagkasaserdote ay ginagawa sa katulad na paraan ng pagpapabanal ng Templo (cf. ang araling Pagpapabanal ng Templo ng Diyos [241]). Sila ay walang lebadura, na pinalaya mula sa lebadura ng masamang hangad at kasamaan, at naghihintay ng bagong lebadura ng Banal na Espiritu. Mula sa ika-una ng Unang buwan, tinatawag na Abib o Nisan, hanggang sa ikapito ng Unang buwan, ang pagkasaserdote at mga hinirang ay nagpapabanal sa Templo, at pagkatapos ay ang mga walang-malay at nagkakamali sa huling (i.e. ikapitong) araw (cf. ang araling Pagpapabanal ng mga Walang-malay at Nagkakamali [291]). Ang pagkasaserdote ay ang Templo sa ilalim ng pagkasaserdote ni Melquisedec.

Ang kaugalian ng pagdiriwang ng Bagong Taon sa ika-una ng Ikapitong buwan, tinatawag Rosh Hashanah, salungat sa malinaw na pagkakasunod-sunod ng Diyos sa kautusan, ay hindi pumasok sa Judaismo hanggang sa ikatlong siglo ng kasalukuyang panahon, ayon kay Rabbi Kohn, Punong Rabbi sa Budapest (cf. The Sabbatarians in Transylvania, [1894] ed., W. Cox, tr. T. McElwain and B. Rook, 1998, CCG Publishing, pp. v. et seq.). Ang Rosh Hashanah ay hindi kailanman ipinagdiwang sa panahon ng Templo. Ang buong simbolismo ng Pagpapabanal ng Templo ay humadlang sa gayong konsepto.

Levitico 9:1-24 At nangyari sa ikawalong araw, na tinawag ni Moises si Aaron at ang kaniyang mga anak, at ang mga matanda sa Israel; ² At sinabi niya kay Aaron, Magdala ka ng isang guyang toro, na handog dahil sa kasalanan at isang tupang lalake na handog na susunugin, na kapuwa walang kapintasan, at ihandog mo sa harap ng Panginoon. ³ At sa mga anak ni Israel ay sasalitain mo, na sasabihin, Kumuha kayo ng isang kambing na lalake na handog dahil sa kasalanan; at ng isang guyang baka, at ng isang kordero, na kapuwa na may gulang na isang taon, at walang kapintasan, na handog na susunugin; ⁴ At ng isang toro at ng isang tupang lalake na mga handog tungkol sa kapayapaan, upang ihain sa harap ng Panginoon, at ng isang handog na harina na hinaluan ng langis: sapagka't napakikita sa inyo ngayon ang Panginoon. ⁵ At kanilang dinala sa harap ng tabernakulo ng kapisanan ang iniutos ni Moises: at lumapit doon ang buong kapisanan, at tumayo sa harap ng Panginoon. ⁶ At sinabi ni Moises, Ito ang iniutos ng Panginoon na gawin ninyo: at lilitaw sa inyo ang kaluwalhatian ng Panginoon. ⁷ At sinabi ni Moises kay Aaron, Lumapit ka sa dambana, at ihandog mo ang iyong handog dahil sa kasalanan, at ang iyong handog na susunugin, at itubos mo sa iyong sarili at sa bayan: at ihandog mo ang alay ng bayan, at itubos mo sa kanila; gaya ng iniutos ng Panginoon. ⁸ Lumapit nga si Aaron sa dambana at pinatay ang guyang handog dahil sa kasalanan, na yao'y para sa kaniya. ⁹ At iniharap ng mga anak ni Aaron sa kaniya ang dugo: at itinubog niya ang kaniyang daliri sa dugo, at ipinahid sa ibabaw ng mga anyong sungay ng dambana at ang dugong labis ay ibinuhos sa tungtungan ng dambana: ¹⁰ Datapuwa't ang taba at ang mga bato, at ang lamad na nasa atay ng handog dahil sa kasalanan, ay sinunog niya sa ibabaw ng dambana; gaya ng iniutos ng Panginoon kay Moises. ¹¹ At ang laman at ang balat ay sinunog niya sa apoy sa labas ng kampamento. ¹² At pinatay niya ang handog na susunugin; at ibinigay sa kaniya ng mga anak ni Aaron ang dugo, at kaniyang iniwisik sa ibabaw ng palibot ng dambana. ¹³ At kaniyang ibinigay sa kaniya ang handog na susunugin, na isaisang putol, at ang ulo: at sinunog niya sa ibabaw ng dambana. ¹⁴ At kaniyang hinugasan ang lamang loob at ang mga paa at sinunog sa ibabaw ng handog na susunugin sa ibabaw ng dambana. ¹⁵ At iniharap niya ang alay ng bayan; at kinuha ang kambing na handog dahil sa kasalanan na para sa bayan, at pinatay at inihandog dahil sa kasalanan, na gaya ng una. ¹⁶ At iniharap niya ang handog na susunugin, at inihandog ayon sa palatuntunan. ¹⁷ At iniharap niya ang handog na harina, at kumuha ng isang dakot, at sinunog sa ibabaw ng dambana, bukod sa handog na susunugin sa umaga. ¹⁸ Kaniyang pinatay rin ang toro at ang tupang lalake na haing mga handog tungkol sa kapayapaan, na para sa bayan: at ibinigay ng mga anak ni Aaron sa kaniya ang dugo, at kaniyang iniwisik sa ibabaw ng dambana hanggang sa palibot. ¹⁹ At ang taba ng toro at ng tupang lalake, ang matabang buntot at ang tabang nakatakip sa lamang loob, at ang mga bato, at ang lamad ng atay. ²⁰ At kanilang inilagay ang mga taba sa ibabaw ng mga dibdib, at kaniyang sinunog ang taba sa ibabaw ng dambana: ²¹ At ang mga dibdib at ang kanang hita ay inalog ni Aaron na pinaka handog na inalog sa harap ng Panginoon; gaya ng iniutos ni Moises. ²² At itinaas ni Aaron ang kaniyang mga kamay sa dakong bayan at binasbasan niya; at bumaba siya na mula sa paghahandog ng handog dahil sa kasalanan, at ng handog na susunugin, at ng mga handog tungkol sa kapayapaan. ²³ At pumasok si Moises at si Aaron sa tabernakulo ng kapisanan, at sila'y lumabas, at binasbasan ang bayan: at lumitaw ang kaluwalhatian ng Panginoon sa buong bayan. ²⁴ At may lumabas na apoy sa harap ng Panginoon, at sinunog sa ibabaw ng dambana ang handog na susunugin at ang taba: at nang makita yaon ng buong bayan, ay nagsigawan at nangagpatirapa. (AB)

Mula sa pagpapabanal at pagbubukod sa mga hinirang, ang bayan ay muling pinagpapala ayon sa pagkakasunod-sunod. Ang bansa at ang lupa ay hindi maaaring saktan hangga't ang huling mga hinirang ay mabautismuhan, matatakan at maibukod, at pagkatapos ay darating ang wakas (Apoc. 7:3-4).

Ang lahat ng pagpatay ay para sa Panginoon, at ang dugo ay dapat bayaran ng dugo, maliban kung gagawin bilang banal sa Panginoon.

Levitico 17:1-6 At sinalita ng Panginoon kay Moises, na sinasabi, ² Iyong salitain kay Aaron, at sa kaniyang mga anak, at sa lahat ng mga anak ni Israel, at sabihin mo sa kanila, Ito ang iniutos ng Panginoon, na sinasabi, ³ Sinomang tao sa sangbahayan ni Israel, na pumatay ng baka, o kordero, o kambing sa loob ng kampamento, o pumatay sa labas ng kampamento, ⁴ At hindi dinala sa pintuan ng tabernakulo ng kapisanan, upang ihandog na pinaka alay sa Panginoon, sa harap ng tabernakulo ng Panginoon: ay dugo ang ipararatang sa taong yaon; siya'y nagbubo ng dugo; at ang taong yaon: ay ihihiwalay sa kaniyang bayan: ⁵ Upang ang mga anak ni Israel ay magdala ng kanilang mga hain, na inihahain sa kalawakan ng parang, sa makatuwid baga'y upang kanilang dalhin sa Panginoon, sa pintuan ng tabernakulo ng kapisanan, sa saserdote, at ihain sa Panginoon na mga pinaka handog tungkol sa kapayapaan. ⁶ At iwiwisik ng saserdote ang dugo sa ibabaw ng dambana ng Panginoon, sa pintuan ng tabernakulo ng kapisanan, at susunugin ang taba na pinakamasarap na amoy sa Panginoon. (AB)

Kaya lahat ng bagay ay ginagawa para sa higit na kaluwalhatian ng Diyos. Ang tungkulin ng matadero ay dapat ding nasa ilalim ng pangangasiwa ng saserdote. Sa panunumbalik ang lahat ng pagpatay ng karne ay magiging mga handog na banal sa Panginoon, at ang mga palayok ay magiging banal sa Panginoon (Zac. 14:20-21; cf. ang araling Vegetarianismo at ang Bibliya [183]).

Ang pagkitil ng lahat ng buhay ay ginagawa sa pamamagitan ng awtoridad ng Diyos. Ang dugo ay ang buhay nito at dapat itong ibuhos sa lupa.

Deuteronomio 12:20-28 Pagka palalakihin ng Panginoon mong Dios ang iyong hangganan, gaya ng kaniyang ipinangako sa iyo, at iyong sasabihin, Ako'y kakain ng karne, sapagka't nasa mong kumain ng karne; ay makakakain ka ng karne, ayon sa buong nasa mo. ²¹ Kung ang dakong pipiliin ng Panginoon mong Dios na paglalagyan ng kaniyang pangalan ay totoong malayo sa iyo, ay papatay ka nga sa iyong bakahan at sa iyong kawan, na ibinigay sa iyo ng Panginoon, gaya ng iniutos ko sa iyo, at makakakain ka sa loob ng iyong mga pintuang-daan, ayon sa buong nasa mo. ²² Kung paano ang pagkain sa maliit at malaking usa, ay gayon kakanin; ang marumi at ang malinis ay kapuwang makakakain niyaon. ²³ Lamang ay pagtibayin mong hindi mo kakanin ang dugo: sapagka't ang dugo ay siyang buhay; at huwag mong kakanin ang buhay na kasama ng laman. ²⁴ Huwag mong kakanin yaon; iyong ibubuhos sa ibabaw ng lupa na parang tubig. ²⁵ Huwag mong kakanin yaon; upang ikabuti mo, at ng iyong mga anak pagkamatay mo, kung iyong gagawin ang matuwid sa paningin ng Panginoon. ²⁶ Ang iyo lamang mga itinalagang bagay na tinatangkilik mo, at ang iyong mga panata, ang iyong dadalhin, at yayaon ka sa dakong pipiliin ng Panginoon: ²⁷ At iyong ihahandog ang iyong mga handog na susunugin, ang laman at ang dugo, sa ibabaw ng dambana ng Panginoon mong Dios: at ang dugo ng iyong mga hain ay ibubuhos sa ibabaw ng dambana ng Panginoon mong Dios; at iyong kakanin ang karne. ²⁸ Iyong sundin at dinggin ang lahat ng mga salitang ito na iniuutos ko sa iyo, upang magpakailan man ay ikabuti mo, at ng iyong mga anak pagkamatay mo, pagka iyong ginawa ang mabuti at matuwid sa paningin ng Panginoon mong Dios. (AB)

Ang karapatan ng Estado sa pagkitil ng buhay

Ang karapatang kumitil ng buhay ay nakasalalay sa Estado ngunit ipinagkakaloob sa indibidwal sa ilang mga sitwasyon. Sa ilalim ng kautusan mayroong isang Goel na itinalaga bilang tagapag-higanti ng dugo, o manunubos sa Israel, o bilang isang taga-tubos. Ang unang pagkakataon ay nasa Genesis 48:16 kung saan ito ay tumutukoy sa Anghel ng Pagtubos, na siyang elohim ng Israel. Ang kasunod na paglitaw ng termino ay nasa Exodo 6:6 at 15:3, kung saan ang Mesiyas ay ang manunubos at mandirigma para sa mga hindi kabilang sa Israel. Ang termino pagkatapos ay inilapat sa tagapaghiganti ng dugo sa ilalim ng kautusan sa Mga Bilang 35:12,19 (tingnan ang Num 35 sa ibaba). Ang tungkulin ay karaniwang itinalaga sa pinakamalapit na kamag-anak o sumunod na malapit na kamag-anak sa konteksto ng lipi, ngunit nalalapat ito sa Mesiyas at elohim ng katarungan na nagtatalaga ng isang tagapagpatupad ng pagpataw ng kamatayan ng estado kung kinakailangan. Walang mamamatay-tao ang dapat mamatay hangga't hindi siya humaharap sa kapulungan sa paghatol. Upang magawa ito, dapat mayroong mga lunsod-kanlungan at mga lugar kung saan ang isang tao ay maaaring protektahan at dalhin sa paglilitis.

Pagkontrol sa buhay nang may kapayapaan

Ang lahat ng mga kautusan ng kalinisan ay ibinigay para sa pangangalaga ng buhay. Ang kamangmangan ay hindi dahilan sa ilalim ng kautusan.

Levitico 5:2-3 O kung ang sinoman ay nakahipo ng alinmang bagay na karumaldumal, maging bangkay ng ganid na karumaldumal, o ng bangkay na hayop na karumaldumal, o ng bangkay ng umuusad na karumaldumal, at nalihim sa kaniya, at siya'y maging karumaldumal, ay magiging makasalanan nga siya: ³ O kung siya'y nakahipo ng karumaldumal ng tao, maging anomang karumaldumal niyaon na ikinapaging karumaldumal niya, at nalihim sa kaniya; pagka nalaman niya ay magiging makasalanan nga siya: (AB)

Ang ilang aspeto ng hain ay ibinigay lamang sa Panginoon. Ito ay nagsisilbing parusa at ibabalik bilang parusa sa sistemang millennial. Ang aspetong ito ay naiiba sa batas ng kalinisan, na bahagi ng mga batas ng buhay – sa pagpapagaling o pagbibigay-buhay.

Levitico 7:21-27 At pagka ang sinoman ay nakahipo ng anomang maruming bagay, ng dumi ng tao, o ng hayop na karumaldumal, o ng alin mang kasuklamsuklam, at kumain ng laman ng haing mga handog tungkol sa kapayapaan na ukol sa Panginoon, ay ihihiwalay ang taong yaon sa kaniyang bayan. ²² At sinalita ng Panginoon kay Moises, na sinasabi, ²³ Iyong salitain sa mga anak ni Israel, na sabihin, Huwag kayong kakain ng taba ng baka, ng tupa, o ng kambing. ²⁴ At ang taba ng namatay sa kaniyang sarili, at ang taba ng nilapa ng ganid, ay magagamit sa alin mang kagamitan: nguni't sa anomang paraan ay huwag ninyong kakanin. ²⁵ Sapagka't sinomang kumain ng taba ng hayop na yaon na inihahandog ng mga tao sa Panginoon, na handog na pinaraan sa apoy, ay ihihiwalay sa kaniyang bayan ang taong kumain. ²⁶ At huwag kayong kakain sa anomang paraan ng dugo sa lahat ng inyong tahanan, maging sa ibon o sa hayop. ²⁷ Sinomang taong kumain ng alin mang dugo, ay ihihiwalay sa kaniyang bayan ang taong yaon. (AB)

Ang pangmatagalang epekto ng pagkonsumo ng taba at dugo ay ngayon ay kilala na. Ang ganitong gawain ay ipinagbabawal sa ilalim ng kautusan para sa pagpapahaba ng buhay.

Ang lahat ng pagpatay ay dapat para sa pagkain, pagpapanatili ng balanse o ng ari-arian at dapat itong gawin alinsunod sa makatarungang kautusan. Ang pangangalaga sa kapaligiran ay isang responsibilidad din ng indibidwal gaya ng pangangalaga ng iba mula sa kapabayaan sa ari-arian o konstruksyon.

Deuteronomio 22:6-8 “Kung nagkataong ang isang pugad ng ibon ay matagpuan mo sa daan, o sa anumang punungkahoy, o sa lupa, na may mga inakay, o mga itlog at lumilimlim ang inahin sa mga inakay, o sa mga itlog, huwag mong kukunin ang inahin na kasama ng mga inakay. ⁷ Pakawalan mo ang inahin, ngunit ang inakay ay makukuha mo para sa iyo; para sa kabutihan mo at upang ikaw ay mabuhay nang mahaba. ⁸ “Kapag ikaw ay magtatayo ng isang bagong bahay, gagawa ka ng isang harang para sa iyong bubungan upang huwag kang magkaroon ng dugo ng maysala sa iyong bahay, kung ang sinumang tao ay mahulog mula roon. (AB01)

Ang dugo ng lahat ng nilalang ay nasa kanya na nagbubo nito. May obligasyon na protektahan ang mga tao mula sa pagkawala ng buhay o pinsala mula sa mga potensyal na mapanganib na bagay. Sa kasong ito, ang pagtatayo ng harang sa bubungan, at sa parehong paraan, ang bakod sa paligid ng swimming pool para protektahan ang mga bata, ay isang kinakailangang pag-iingat. Sa parehong paraan, ang hindi pagtulong sa isang taong nasa panganib ay paglabag sa layunin ng kautusan; gayunpaman, walang pangangailangan na ipagsapalaran o isakripisyo ang sariling buhay sa bagay na ito. Taliwas sa rabbinical na Judaismo, na mayroong obligasyon na subukang magligtas ng buhay.

Mga sakit

Ang pagkontrol sa sakit ay isang mahalagang bahagi sa pangangalaga ng buhay. Ang ikaanim na utos ay umaabot din sa pagpatay sa pamamagitan ng pagpapasa ng sakit. Ang mga indibidwal ay may responsibilidad na tiyaking hindi nila inilalagay ang iba sa panganib sa pamamagitan ng hindi pagsunod sa mga simpleng pamamaraan ng quarantine. Ang kapanganakan ng bata ay naglalagay sa kanila sa bansa sa ilalim ng tipan, at alinsunod sa mga batas ng paglilinis (Lev. 12:1-8).

Levitico 12:1-8 At sinalita ng Panginoon kay Moises, na sinasabi, ² Salitain mo sa mga anak ni Israel, na iyong sabihin, Kung ang babae ay maglihi, at manganak ng isang lalake, ay magiging karumaldumal na pitong araw; ayon sa mga araw ng karumihan ng kaniyang sakit, ay magiging karumaldumal. ³ At sa ikawalong araw ay tutuliin ang bata sa laman ng kaniyang balat ng masama. ⁴ At siya'y mananatiling tatlong pu't tatlong araw na maglilinis ng kaniyang dugo; huwag siyang hihipo ng anomang bagay na banal, o papasok man sa santuario, hanggang sa matupad ang mga araw ng kaniyang paglilinis. ⁵ Nguni't kung manganak siya ng babae, ay magiging karumaldumal nga siya na dalawang linggo, ayon sa kaniyang karumihan: at mananatiling anim na pu't anim na araw na maglilinis ng kaniyang dugo. ⁶ At pagkaganap niya ng mga araw ng kaniyang paglilinis, maging sa anak na lalake o sa anak na babae, ay magdadala siya ng isang kordero ng unang taon, na pinaka handog na susunugin, at isang inakay ng kalapati o isang batobato na pinakahandog dahil sa kasalanan, sa pintuan ng tabernakulo ng kapisanan, sa saserdote; ⁷ At kaniyang ihahandog sa harap ng Panginoon, at itutubos sa kaniya; at siya'y malilinis sa agas ng kaniyang dugo. Ito ang kautusan tungkol sa nanganak ng lalake o ng babae. ⁸ At kung ang kaniyang kaya ay hindi sapat upang magdala ng kordero, ay kukuha nga siya ng dalawang batobato o ng dalawang inakay ng kalapati; ang isa'y pinaka handog na susunugin at ang isa'y pinakahandog dahil sa kasalanan: at itutubos sa kaniya ng saserdote, at siya'y magiging malinis. (AB)

Ang mga kautusan ng paglilinis ay gumagawa ng pagkakaiba sa pagitan ng mga batang lalaki at babae. Ang aspetong ito ay hindi pa sapat na naimbestigahan ng agham upang matatag ang eksaktong batayan. Tulad ng lahat ng kautusan ay may tiyak na batayan para sa kautusan na ito. Maaaring ang layunin ng batas na ito ay protektahan ang ina o ang bata mula sa iba't ibang mga chemical imbalances, na nagdudulot o nagpapalala ng kahinaan ng alinman sa dalawang panig sa mga sakit. Ang buong isyu ng paglilinis ng kababaihan ay tinalakay sa araling Purification and Circumcision (No. 251).

Ang quarantine ay isang seryoso at mahalagang bahagi ng buhay. Ito ay responsibilidad ng lipunan at ng indibidwal. Ang mga kautusan sa ketong ay nagpapakita ng kahalagahan at mga kinakailangang mga alituntunin ng mahigpit na quarantine. Bagama't maaari na natin sa kasalukuyan gamutin ang ketong, nananatili ang kautusan at ang quarantine ay mandatoryo.

Levitico 13:1-59 [BASAHIN NG BUO]

Ang kabanatang ito ay tumatalakay sa pagkilala at mga paraan ng pag-aalaga ng iba't ibang depekto sa balat at mga nahawaang damit. Ang katawagan ay simple din para sa mga karaniwang tao. Ang mga paghihigpit ay nalalapat pa rin, at sa modernong terminolohiya ang Torah ay magiging mas mahaba, ngunit ang mga prinsipyo ay mananatiling pareho.

Levitico 14:1-57 [BASAHIN NG BUO]

Ang Levitico 14 ay tumatalakay sa sakit na ketong at ang mga hain na kinakailangan kapag gumaling mula rito; tumatalakay din ito sa mga nahawaang damit at bahay.

Ang buong aspeto ng impeksyon sa mga lugar ay sakop sa ilalim ng mga kautusan na ito. Kung ang mga kautusan na ito ay ipinatutupad ngayon, ang mga nakakahawang sakit at ang mga impeksyong di tinatalaban ng mga gamot sa ospital ay mababawasan o mawawala. Mas nauunawaan na natin ang mga sanhi ng mga impeksyong ito (sa isang siyentipikong batayan) ngayon kaysa dati, ngunit ang ating mga saloobin ukol sa quarantine at paghihiwalay ay hindi kasing lubusan. Hindi natin isinasara ang mga ward dahil sa gastos at kakulangan ng mga kama; kaya naman, kumakalat ang mga resistant strains. Namamatay ang mga tao sa ospital dahil sa paglabag sa kautusan ng Bibliya hanggang ngayon.

Deuteronomio 24:8-9 Magingat ka sa salot na ketong, na iyong isagawang masikap at gawin ang ayon sa lahat na ituturo sa iyo ng mga saserdote na mga Levita: kung paanong iniutos ko sa kanila ay gayon mo isasagawa. ⁹ Alalahanin mo ang ginawa ng Panginoon mong Dios kay Miriam sa daan nang kayo'y lumalabas sa Egipto. (AB)

Ang ketong ay parusa din sa pagrerebelde. Sa kasalukuyan, ang mga aspeto ng divine intervention ay madalas na hindi isinasaalang-alang.

Levitico 15:1-33 [BASAHIN NG BUO]

Ang kabanatang ito ay unang tumatalakay sa mga sakit na nagdudulot ng tulo mula sa katawan (hal. mga sakit na nakukuha sa pakikipagtalik, AIDS, sipon at iba pang mga nakakahawang sakit). Pagkatapos ay tumatalakay ito sa anumang mga nahawaang kasuotan, mga kasangkapan, at ang pakikipagtalik at regla.

Ang mga kautusan ng kalinisan at quarantine ay mga kautusan na naroroon para sa pagpigil ng impeksyon. Nauunawaan na natin ngayon ang mga sanhi ng mga sakit sa mas tiyak na paraan, ngunit ang mga kautusan ng quarantine ay may bisa pa rin.

Mga Bilang 5:1-4 At sinalita ng Panginoon kay Moises, na sinasabi, ² Iutos mo sa mga anak ni Israel na ilabas sa kampamento ang bawa't may ketong, at bawa't inaagasan, at ang sinomang karumaldumal sa pagkahipo sa patay: ³ Lalake at babae ay kapuwa ninyo ilalabas, sa labas ng kampamento ilalagay ninyo sila; upang huwag nilang ihawa ang kanilang kampamento na aking tinatahanan sa gitna. ⁴ At ginawang gayon ng mga anak ni Israel, at inilabas sa labas ng kampamento: kung paanong sinalita ng Panginoon kay Moises ay gayon ginawa ng mga anak ni Israel. (AB)

Kaya ang quarantine ng mga nakakahawang sakit ay mandatoryo (Blg. 9:6-11).

Ang ikalawang Paskwa ay inilaan para sa mga hindi makapagdiwang nito sa unang pagkakataon dahil sa dahilan ng paglalakbay o iba pang problema ng quarantine. Ito ay hindi isang bagay ng pagpili.

Ang kaugnayan ng hain ay upang ituro tayo sa Diyos bilang pinagmumulan ng buhay at pagpapagaling. Ang pagpapagaling ay isang agham, at ang mga manggagamot na gumagawa sa loob ng bansa ay dapat na magtrabaho ayon sa mga kautusan ng Diyos. Dapat silang kumilos nang may karampatang pag-iingat, bilang mga instrumento ng Diyos sa loob ng Kanyang mga Kautusan.

Deuteronomio 23:1-8 “Ang sinumang nadurog ang itlog o naputol ang ari ay hindi maaaring pumasok sa kapulungan ng Panginoon. ² “Ang isang anak sa labas ay hindi maaaring pumasok sa kapulungan ng Panginoon; kahit na hanggang sa ikasampung salinlahi ay walang papasok sa kanyang mga anak sa kapulungan ng Panginoon. ³ “Ang isang Amonita o Moabita ay hindi maaaring pumasok sa kapulungan ng Panginoon; hanggang sa ikasampung salinlahi ay wala sa kanilang maaaring pumasok sa kapulungan ng Panginoon magpakailanman. ⁴ Sapagkat hindi nila kayo sinalubong sa daan na may tinapay at tubig nang kayo'y dumating mula sa Ehipto; at sapagkat inupahan nila laban sa iyo si Balaam na anak ni Beor mula sa Petor ng Mesopotamia upang sumpain ka. ⁵ Gayunma'y hindi pinakinggan ng Panginoon mong Diyos si Balaam; kundi ginawang pagpapala ng Panginoon mong Diyos ang sumpa sa iyo sapagkat minamahal ka ng Panginoon mong Diyos. ⁶ Huwag mong hahanapin ang kanilang kapayapaan o ang kanilang pag-unlad sa lahat ng iyong mga araw magpakailanman. ⁷ “Huwag mong kasusuklaman ang Edomita sapagkat siya'y iyong kapatid. Huwag mong kasusuklaman ang mga Ehipcio, sapagkat ikaw ay naging dayuhan sa kanyang lupain. ⁸ Ang mga anak ng ikatlong salinlahi na ipinanganak sa kanila ay makakapasok sa kapulungan ng Panginoon. (AB01)

Sa seksyong ito ng kautusan, makikita natin na ang proteksyon ng bansa ay sa pamamagitan ng proteksyon ng pamilya sa loob ng kasal. Ang mga kategoryang ito ng mga tao ay ipinagbabawal na pumasok sa kapulungan ng Panginoon bilang isang halimbawa sa Israel. Ang mga taong ito ay namamatay sa kanilang mga kasalanan ayon sa kautusan.

Nakaugalian na rin ng mga pagano na hingin sa kanilang mga pari na maging celibate, o gawin silang mga eunuko. Ang kautusan ay ibinigay dito upang ipagbawal ang gawaing ito. Ang mga pagano at iba pa, na alam ang kautusang ito, kung minsan ay ginagawa ang mga hinirang bilang mga eunuko upang salungatin ang mga aspetong ito ng kautusan, at gawing hindi sila technically karapat-dapat na pumasok sa isang sinagoga at samakatuwid ay ang kapulungan. Kinukumpirma ng Bagong Tipan ang kaugaliang ito at ang mga kalaunan na desisyon (cf. Apostolic Constitutions, ANF, Vol. VIII, pp. 479 et seq.) ay pinahintulutan ang gayong mga lalaki na maging mga obispo o matatanda.

Namatay ang Mesiyas para sa mga kasalanan ng sanlibutan. Ang kaligtasan ay nasa mga Gentil na, at ang mga kasalanan ng mga ama ay hindi na ibinibilang laban sa mga anak. Ito ang bagong tipan: ang kalikasan ng kautusan ay nakasulat sa kanilang mga puso, at bawat tao ay responsable sa kanyang sariling kasalanan. Ito ang kahalagahan ng pagbabago sa kalikasan ng tipan (cf. Jer. 31:29-34).

Ang buong istraktura ng Bagong Tipan sa ilalim ng Mesiyas ay ang pakikitungo sa kasalanan (cf. Mat. 26:28; Heb. 8:8-12; 10:16-17). Ang mga rabbinical na komentaryo ay nabigong talakayin nang tama ang kalikasan ng pagbabagong ito. (cf. Soncino komentaryo sa v. 30). Tunay na mananatili ang Israel na tapat sa Diyos, ngunit ang pagdadala ng kasalanan mula sa ama patungo sa anak ay tinanggal sa ilalim ng bagong tipan kay Mesiyas; ito ang mensahe na nag-aalis sa buong estruktura ng mga epekto ng orihinal na kasalanan ng mga magulang mula sa Lumang Tipan. Ang modernong tinatawag na Cristianismo ay may kabaligtarang mensahe kumpara sa layunin ng Mesiyas.

Ang kahihinatnan ng karumihan mula sa mga bansa sa panahon ng digmaan ay tinalakay din sa tekstong ito. Hindi dapat gawin ng bansang Israel ang ginagawa ng mga Gentil, ni hindi nila dapat dumihan ang kanilang sarili kasama ng mga Gentil.

Deuteronomio 23:9-14 Pagka ikaw ay lalabas sa kampamento laban sa iyong mga kaaway, ay magbabawa ka nga sa iyo sa bawa't masamang bagay. ¹⁰ Kung magkaroon sa iyo ng sinomang lalake, na hindi malinis dahil sa anomang nangyari sa kaniya ng kinagabihan, ay lalabas nga sa kampamento, hindi siya papasok sa kampamento: ¹¹ Nguni't mangyayari kinahapunan, na siya'y maliligo sa tubig: at pagka ang araw ay nakalubog na, ay papasok siya sa kampamento. ¹² Ikaw ay magkakaroon naman, ng isang pook sa labas ng kampamento, na iyong lalabasan: ¹³ At ikaw ay magkakaroon din ng isang pala sa kasamahan ng iyong mga kasangkapan; at mangyayari, na pagka ikaw ay palilikod sa labas ay huhukay ka, at ikaw ay babalik at tatabunan mo ang ipinalikod mo: ¹⁴ Sapagka't ang Panginoon mong Dios ay lumalakad sa gitna ng iyong kampamento, upang iligtas ka, at ibigay ang iyong mga kaaway sa harap mo; kaya't ang iyong kampamento ay magiging banal: upang huwag siyang makakita ng anomang maruming bagay sa iyo, at baka humiwalay sa iyo. (AB)

Ang Panginoon nating Diyos ay lumalakad sa gitna natin at tayo ay dapat na maging banal sa kapayapaan o sa digmaan. Ang Diyos ay nananahan sa gitna natin at tayo ang Templo ng Diyos.

Mga kautusan sa pagkain

Ang mga kautusan sa pagkain ay layuning pahabain ang buhay at protektahan ang planeta; tinitiyak nito ang food chain at pinapaliit ang pagkalat ng sakit. Ang siyentipikong batayan ng mga kautusan sa pagkain ay detalyado sa araling The Food Laws (No. 015). Ang mga paglihis hinggil sa mga kautusan sa pagkain, ang mga ascetic na doktrina ng vegetarianismo at ang mga paglihis na kaugnay nito ay tinalakay sa mga araling Vegetarianismo at ang Bibliya [183]; Wine in the Bible (No. 188) at Balanse [209]. Ang vegetarianismo at celibacy at pag-iwas sa kasal ay sinasabing mga doktrina ng mga demonyo ng mga huling araw (1Tim. 4:3; cf. Gawa 15:20; Mat. 3:4)

Ang pag-iwas sa sakit sa pamamagitan ng pagsunod sa mga kautusan sa pagkain at wastong pagkatay, at pagtanggi na kumain ng mga hayop na napinsala ng mababangis na hayop, ay nakasaad sa mga tuntunin (hal. Ex. 22:31). Gayundin, ang pinakaunang bunga ay nakalaan sa Bahay ng Diyos (Exo 34:26). Ang Panginoon ang nanguna sa Israel dahil walang ibang diyos sa kanila. Sila ay kumain ng taba ng lupain, maging sa lahat ng mga araw ni Solomon hanggang sa siya ay nagkasala, at ang kasamaan ay dumating sa bansa (Deut. 32:14; cf. Kaw. 27:27; 1Hari 4:22-23) .

Ang mga kautusan sa pagkain ay nakasulat sa Levitico 11

Levitico 11:1-47 At sinalita ng Panginoon kay Moises at kay Aaron, na sa kanila'y sinasabi, ² Inyong salitain sa mga anak ni Israel, na inyong sabihin, Ito ang mga bagay na may buhay na inyong makakain sa lahat ng mga hayop na nasa lupa. ³ Alinmang may hati ang paa na baak at ngumunguya, sa mga hayop, ay inyong makakain. ⁴ Gayon ma'y huwag ninyong kakanin ang mga ito sa mga ngumunguya o doon sa mga may hati ang paa: ang kamelyo, sapagka't ngumunguya, nguni't walang hati ang paa, karumaldumal nga sa inyo. ⁵ At ang koneho, sapagka't ngumunguya, datapuwa't walang hati ang paa, karumaldumal nga sa inyo. ⁶ At ang liebre; sapagka't ngumunguya datapuwa't walang hati ang paa, karumaldumal nga sa inyo. ⁷ At ang baboy, sapagka't may hati ang paa at baak, datapuwa't hindi ngumunguya, karumaldumal nga sa inyo. ⁸ Huwag kayong kakain ng laman ng mga iyan, at ang bangkay ng mga yaon ay huwag ninyong hihipuin; mga karumaldumal nga sa inyo. ⁹ Ang mga ito'y inyong makakain sa mga nasa tubig: alin mang may mga palikpik at mga kaliskis sa tubig, sa mga dagat at sa mga ilog, ay makakain ninyo. ¹⁰ At lahat ng walang palikpik at kaliskis sa mga dagat, at sa mga ilog, at sa lahat ng mga gumagalaw sa tubig, at sa lahat ng may buhay sa tubig, ay pawang karumaldumal nga sa inyo. ¹¹ At magiging karumaldumal sa inyo; huwag kayong kakain ng laman ng mga iyan, at ang bangkay ng mga iyan ay aariin ninyong karumaldumal. ¹² Anomang walang palikpik at kaliskis sa tubig ay magiging karumaldumal sa inyo. ¹³ At sa mga ibon ay aariin ninyong karumaldumal ang mga ito; hindi kakanin, mga karumaldumal nga; ang agila, ang agilang dumudurog ng mga buto, at ang agilang dagat: ¹⁴ At ang lawin, at ang limbas, ayon sa kaniyang pagkalimbas; ¹⁵ Lahat ng uwak ayon sa kaniyang pagkauwak; ¹⁶ At ang avestruz, at ang chotacabras at ang gaviota, at ang gavilan ayon sa kaniyang pagkagavilan; ¹⁷ At ang maliit na kuwago, at ang somormuho, at ang malaking kuwago; ¹⁸ At ang kuwagong tila may sungay at ang pelikano, at ang buitre; ¹⁹ At ang ciguena, ang tagak ayon sa kaniyang pagkatagak; at ang abubilla, at ang kabagkabag. ²⁰ Lahat na may pakpak na umuusad na lumalakad na may apat na paa ay marumi nga sa inyo. ²¹ Gayon man, ang mga ito'y inyong makakain sa lahat ng may pakpak na umuusad na may apat na paa, ang mga may dalawang paang mahaba, bukod pa sa kanilang mga paa, upang kanilang ipanglukso sa lupa; ²² Sa kanila'y makakain ninyo ang mga ito: ang balang ayon sa kaniyang pagkabalang, at ang lukton ayon sa kaniyang pagkalukton, at ang kuliglig lupa ayon sa kaniyang pagkakuliglig, at ang tipaklong ayon sa kaniyang pagkatipaklong. ²³ Datapuwa't lahat na may pakpak na umuusad na mayroong apat na paa, ay kasuklamsuklam nga sa inyo. ²⁴ At sa mga ito ay magiging karumaldumal kayo: sinomang humipo ng bangkay ng mga iyan ay magiging karumaldumal hanggang sa hapon: ²⁵ At sinomang bumuhat ng bangkay ng mga iyan, ay maglalaba ng kaniyang mga suot, at magiging karumaldumal hanggang sa hapon. ²⁶ Bawa't hayop na may hati ang paa na hindi baak, o hindi ngumunguya, ay karumaldumal sa inyo: bawa't humipo sa mga iyan ay magiging karumaldumal. ²⁷ At anomang inilalakad ang kaniyang pangamot sa lahat ng hayop na inilalakad ang apat na paa, ay karumaldumal nga sa inyo: sinomang humipo ng bangkay ng mga iyan ay magiging karumaldumal hanggang sa hapon. ²⁸ At ang bumuhat ng bangkay ng mga iyan, ay maglalaba ng kaniyang mga suot, at magiging karumaldumal hanggang sa hapon: mga karumaldumal nga sa inyo. ²⁹ At ang mga ito'y karumaldumal sa inyo, sa mga umuusad na nagsisiusad, sa ibabaw ng lupa: ang bubwit, at ang daga, at ang bayawak ayon sa kaniyang pagkabayawak; ³⁰ At ang tuko, at ang buwaya, at ang butiki, at ang bubuli at ang hunyango. ³¹ Ang mga ito'y karumaldumal sa inyo sa lahat ng umuusad: sinomang mangakahipo sa mga iyan pagka ang mga iyan ay patay, ay magiging karumaldumal hanggang sa hapon. ³² At yaong lahat na kabagsakan ng mga iyan, pagka patay, ay magiging karumaldumal nga: maging alin mang kasangkapan kahoy, o bihisan, o balat, o supot, alin mang kasangkapang ginagamit sa anomang gawa, sa tubig dapat ilubog, at magiging karumaldumal hanggang sa hapon; kung magkagayo'y magiging malinis. ³³ At bawa't sisidlang lupa na kahulugan ng mga iyan, lahat ng nalalaman doon ay magiging karumaldumal, at yao'y inyong babasagin. ³⁴ Lahat ng pagkain na makakain na kabuhusan ng tubig, ay magiging karumaldumal; at lahat ng inuming maiinom na masilid sa alin man sa mga gayong sisidlang lupa, ay magiging karumaldumal. ³⁵ At lahat na kahulugan ng anomang bahagi ng bangkay ng mga yaon ay magiging karumaldumal; maging hurno o kalan ng mga palyok, ay babasagin: mga karumaldumal nga at magiging karumaldumal sa inyo. ³⁶ Gayon ma'y ang isang bukal o ang isang balon, na tipunan ng tubig, ay magiging malinis: datapuwa't ang masagi ng bangkay ng mga yaon ay magiging karumaldumal. ³⁷ At kung mahulugan ng kanilang bangkay ang alin mang binhing panhasik na ihahasik, ay malinis. ³⁸ Nguni't kung nabasa ang binhi at mahulugan ng bangkay ng mga yaon, ay magiging karumaldumal sa inyo. ³⁹ At kung ang anomang hayop na inyong makakain ay mamatay; ang makahipo ng bangkay niyaon ay magiging karumaldumal hanggang sa hapon. ⁴⁰ At ang kumain ng bangkay niyaon ay maglalaba ng kaniyang suot, at magiging karumaldumal hanggang sa hapon: gayon din ang bumuhat ng bangkay niyaon, ay maglalaba ng kaniyang suot, at magiging karumaldumal hanggang sa hapon. ⁴¹ At bawa't umuusad na nagsisiusad sa ibabaw ng lupa, ay karumaldumal; hindi kakanin. ⁴² Lahat ng lumalakad ng kaniyang tiyan, at lahat ng lumalakad ng apat na paa o mayroong maraming paa, sa lahat ng bagay na umuusad sa ibabaw ng lupa, ay huwag ninyong kakanin; sapagka't mga karumaldumal nga. ⁴³ Huwag kayong magpakarumal sa anomang umuusad, o huwag kayong magpakalinis man sa mga iyan, na anopa't huwag kayong mangahawa riyan, ⁴⁴ Sapagka't ako ang Panginoon ninyong Dios: magpakabanal nga kayo at kayo'y maging mga banal; sapagka't ako'y banal: ni huwag kayong magpakahawa sa anomang umuusad na gumagalaw sa ibabaw ng lupa. ⁴⁵ Sapagka't ako ang Panginoon na nagsampa sa inyo mula sa lupain ng Egipto, upang ako'y inyong maging Dios: kayo nga'y magpakabanal, sapagka't ako'y banal. ⁴⁶ Ito ang kautusan tungkol sa hayop, at sa ibon, at sa lahat na may buhay na gumagalaw sa tubig, at sa lahat ng nilikha na umuusad sa ibabaw ng lupa; ⁴⁷ Upang lagyan ninyo ng pagkakaiba ang karumaldumal at ang malinis, at ang may buhay na makakain at ang may buhay na hindi makakain. (AB)

Dapat pansinin na ang KJV ay gumagamit ng salitang swan sa talata 18. Ang salitang ito sa katunayan ay hindi swan at hindi tumutukoy sa pamilya ng mga gansa at pato. Ang salitang tinshemes ay tumutukoy sa isang bat (Rashi; Chizkuni) o isang owl (Ralbag; cf. Stone's Chumash) o isang horned owl (cf. Soncino), o tanshemes (SHD 8580) bilang isang water hen.

Deuteronomio 14:1-21 Kayo'y mga anak ng Panginoon ninyong Dios: huwag kayong magkukudlit, ni magpapakakalbo sa pagitan ng inyong mga mata, ng dahil sa patay. ² Sapagka't ikaw ay isang banal na bayan sa Panginoon mong Dios, at ikaw ay pinili ng Panginoon upang maging bayan sa kaniyang sariling pagaari, na higit sa lahat ng mga bayan na nasa ibabaw ng balat ng lupa. ³ Huwag kang kakain ng anomang karumaldumal na bagay. ⁴ Ito ang mga hayop na inyong makakain: ang baka, ang tupa, at ang kambing, ⁵ Ang malaking usa, at ang maliit na usa, at ang lalaking usa, at ang mabangis na kambing, at ang pigargo, at ang antilope, at ang gamuza. ⁶ At bawa't hayop na may hati ang paa, at baak, at ngumunguya sa mga hayop, ay inyong makakain. ⁷ Gayon ma'y ang mga ito ay hindi kakanin sa mga ngumunguya, o sa baak ang paa: ang kamelyo, at ang liebre, at ang coneho, sapagka't sila'y ngumunguya, nguni't walang hati ang paa; mga marumi sa inyo; ⁸ At ang baboy, sapagka't may hating paa, nguni't hindi ngumunguya, ito'y marumi sa inyo: ang laman nila'y huwag ninyong kakanin, at ang kanilang bangkay ay huwag hihipuin. ⁹ At ang mga ito'y inyong makakain sa lahat ng nasa tubig: anomang may mga kaliskis at mga palikpik, ay inyong makakain: ¹⁰ At anomang walang kaliskis at palikpik, ay huwag ninyong kakanin; marumi nga ito sa inyo. ¹¹ Sa lahat ng ibong malinis ay makakakain kayo. ¹² Nguni't ang mga ito'y hindi ninyo makakain: ang aguila, at ang aguilang dumudurog ng mga buto, at ang aguilang dagat; ¹³ At ang ixio, at ang halkon, at ang lawin ayon sa kaniyang pagkalawin; ¹⁴ At lahat na uwak ayon sa kanilang pagkauwak; ¹⁵ At ang avestruz, at ang chotacabras, at ang graviota, at ang lawin ayon sa kaniyang pagkalawin; ¹⁶ Ang munting kuwago, at ang malaking kuwago, at ang kuwagong tila may sungay; ¹⁷ At ang pelikano, at ang buitre, at ang somormuho; ¹⁸ At ang ciguena at ang tagak, ayon sa kanilang pagkatagak; at ang abubilla, at ang kabagkabag. ¹⁹ At lahat ng may pakpak na umuusad, ay marumi sa inyo: hindi kakanin. ²⁰ Sa lahat ng ibong malinis ay kayo'y makakakain. ²¹ Huwag kayong kakain ng anomang bagay na namatay sa sarili: iyong maibibigay sa taga ibang bayang nasa loob ng iyong mga pintuang-daan, upang kaniyang kanin; o iyong maipagbibili sa taga ibang bayan: sapagka't ikaw ay isang banal na bayan sa Panginoon mong Dios. Huwag mong lulutuin ang guyang kambing sa gatas ng kaniyang ina. (AB)

Gayon din, dapat magkaroon ng kadalisayan ng lahi; hindi dapat magkaroon ng mga mule, o katulad na mga hayop, o mga damit na pinaghalong lino at lana (Lev. 19:19) maliban sa mga kasuotan ng Dakilang Saserdote.

Levitico 20:25 Inyo ngang lalagyan ng pagkakaiba ang hayop na malinis at ang karumaldumal, at ang ibong karumaldumal at ang malinis: at huwag ninyong gagawing karumaldumal ang inyong pagkatao, sa hayop o sa ibon, o sa anomang bagay na umuusad sa lupa, na inihiwalay ko sa inyo palibhasa'y mga karumaldumal. (AB)

Ang malinis at maruming mga pagkakaibang ito ay nariyan upang pangalagaan ang mga tao.

Ang Levitico 22:1-33 ay tumatalakay sa paggamit o pagkain ng mga banal na bagay. Ang mga ito ay hindi dapat lapastanganin.

Ang batas dito ay upang protektahan ang pagkasaserdote at tumuturo sa mga hinirang. Kung ang batas ay wala doon upang protektahan ang mga uri ng hayop na inihahandog, kung gayon ay makakain ng Levi ang mga dumi ng lupain, at ang dulang para sa Panginoon ay magiging marumi. Ang hain ay nagsilbi ng dalawang layunin sa ganitong paraan: ang mga handog ay banal sa Panginoon at tanging ang pinakamahusay lamang ang inihahandog; gayundin ang mga handog dahil sa kasalanan ay naging parusa gaya ng dapat mangyari, at magiging gayon muli sa sistemang milenyo. Si David ay kumain ng tinapay na handog, na hindi naaayon sa kautusan na gawin niya, upang ituro ang Mesiyas at ang bagong pagkasaserdote sa ilalim ng angkan at sambahayan ni David.

Ang teksto sa Mga Bilang 19 ay tumatalakay sa paghahain ng mapulang guyang bakang babae at ang paghawak sa mga patay.

Mga Bilang 19:1-22 At sinalita ng Panginoon kay Moises at kay Aaron, na sinasabi, ² Ito ang palatuntunan ng kautusan na iniutos ng Panginoon, na sinasabi, Salitain mo sa mga anak ni Israel, na sila'y magdala sa iyo ng isang mapulang guyang bakang babae, na walang kapintasan, na walang dungis, na hindi pa napapatungan ng pamatok. ³ At ibibigay ninyo kay Eleazar na saserdote, at kaniyang ilalabas sa kampamento at papatayin ng isa sa kaniyang harapan: ⁴ At si Eleazar na saserdote ay dadampot ng dugo sa pamamagitan ng kaniyang daliri, at magwiwisik ng dugo na makapito sa dakong harap ng tabernakulo ng kapisanan: ⁵ At susunugin ng isa sa paningin niya ang guyang bakang babae; ang balat niyaon at ang laman niyaon, at ang dugo niyaon, sangpu ng dumi niyaon, ay susunugin niya: ⁶ At ang saserdote ay kukuha ng kahoy na sedro, at ng isopo, at ng kulay grana, at ihahagis sa gitna ng pinagsusunugan sa guyang bakang babae. ⁷ Saka lalabhan ng saserdote ang kaniyang mga suot at kaniyang paliliguan ang kaniyang laman sa tubig, at pagkatapos ay papasok siya sa kampamento at ang saserdote ay magiging marumi hanggang sa hapon. ⁸ At yaong sumunog sa baka ay maglalaba ng kaniyang mga suot sa tubig at kaniyang paliliguan ang kaniyang laman sa tubig, at magiging marumi hanggang sa hapon. ⁹ At pupulutin ng isang taong malinis ang mga abo ng guyang bakang babae at ilalagay sa labas ng kampamento sa isang dakong malinis; at iingatan ukol sa kapisanan ng mga anak ni Israel na pinaka tubig para sa karumihan: handog nga dahil sa kasalanan. ¹⁰ At yaong pumulot ng mga abo ng guyang bakang babae ay maglalaba ng kaniyang mga suot, at magiging marumi hanggang sa hapon; at sa mga anak ni Israel at sa taga ibang bayan na nakikipamayan sa kanila, ay magiging isang palatuntunan magpakailan man. ¹¹ Ang makahipo ng bangkay ng sinomang tao, ay magiging marumi na pitong araw: ¹² Ang gayon ay maglilinis sa pamamagitan ng tubig na yaon sa ikatlong araw, at sa ikapitong araw ay magiging malinis: nguni't kung siya'y hindi maglinis sa ikatlong araw, ay hindi nga siya magiging malinis sa ikapitong araw. ¹³ Sinomang humipo ng patay, ng bangkay ng taong patay, at hindi maglilinis, ay ihahawa ang tabernakulo ng Panginoon; at ang taong yaon ay ihihiwalay sa Israel: sapagka't ang tubig para sa karumihan ay hindi iniwisik sa kaniya, siya'y magiging marumi; ang kaniyang karumihan ay sumasakaniya pa. ¹⁴ Ito ang kautusan pagka ang isang tao ay namamatay sa isang tolda: lahat na pumapasok sa tolda at lahat na nasa tolda ay magiging maruming pitong araw. ¹⁵ At bawa't sisidlang bukas na walang takip na nakatali roon, ay marumi. ¹⁶ At sinomang humipo sa luwal na parang ng alin mang pinatay ng tabak, o ng bangkay, o ng buto ng tao, o ng libingan, ay magiging maruming pitong araw. ¹⁷ At sa taong marumi, ay kukuha sila ng mga abo sa sunog niyang handog dahil sa kasalanan, sa mga yaon ay ilalagay ang tubig na buhay sa isang sisidlan. ¹⁸ At isang malinis na tao ay kukuha ng isopo, at itutubog sa tubig at iwiwisik sa tolda at sa lahat ng kasangkapan, at sa mga taong nandoon, at sa humipo ng buto, o ng bangkay, o ng patay, o ng libingan: ¹⁹ At iwiwisik ng taong malinis sa marumi sa ikatlong araw, at sa ikapitong araw: at lilinisin niya siya sa ikapitong araw; at siya'y maglalaba ng kaniyang mga suot, at maliligo sa tubig at magiging malinis sa hapon. ²⁰ Nguni't ang taong magiging marumi, at hindi maglilinis, ay ihihiwalay ang taong yaon sa gitna ng kapulungan, sapagka't kaniyang inihawa ang santuario ng Panginoon: ang tubig para sa karumihan ay hindi nawisik sa kaniya; siya'y marumi. ²¹ At ito'y magiging isang palatuntunan magpakailan man sa kanila: at yaong nagwiwisik ng tubig para sa karumihan, ay maglalaba ng kaniyang mga suot; at yaong humipo ng tubig para sa karumihan ay magiging marumi hanggang sa hapon. ²² At anomang hipuin ng taong marumi ay magiging marumi; at ang taong humipo niyaon ay magiging marumi hanggang sa hapon. (AB)

Ang sistema ng paglilinis ay nagsilbi ng dalawang layunin: itinaguyod nito ang mga regulasyon para sa kalinisan sa mga sitwasyon na malamang na humantong sa kontaminasyon sa kautusan; tumuturo din ito sa sistema ng pagpapabanal sa Templo ng mga hinirang. Dahil hindi nauunawaan ng huwad na iglesia ang batas ng Lumang Tipan sa mga aspetong ito, milyun-milyon ang namatay nang maaga sa paglabag sa mga kautusan na ito sa pamamagitan ng kamangmangan at sakit.

Deuteronomio 22:9-11 Huwag mong tatamnan ang iyong ubasan ng dalawang magkaibang binhi: baka ang buong bunga ay masira, ang binhi na iyong inihasik at ang bunga ng ubasan. ¹⁰ Huwag kang mag-aararo na may isang baka at isang asno na magkatuwang. ¹¹ Huwag kang magbibihis ng magkahalong kayo, ng lana at lino na magkasama. (AB)

Ang mga kautusan na ito tungkol sa kadalisayan ng binhi at uri ay tinalakay sa araling Kautusan at ang Ikalimang Utos [258].

Ang hindi nararapat na hybridization ng mga halaman ay lilikha ng kalituhan. Ang sadyang pagmamanipula ng mga katangian at halaman na ito ay ginagawa ngayon sa halos katulad na bagay.

Pagbabawal sa pagkain ng dugo

Ang dugo ay ang buhay nito at ang pagkonsumo ng dugo ay isang malubhang panganib sa kalusugan.

Levitico 17:10-16 At sinomang tao sa sangbahayan ni Israel o sa mga taga ibang bayan na nakikipamayan sa kanila, na kumain ng anomang dugo, ay aking itititig ang aking mukha laban sa taong yaon na kumain ng dugo, at ihihiwalay ko sa kaniyang bayan. ¹¹ Sapagka't ang buhay ng laman ay nasa dugo; at aking ibinigay sa inyo sa ibabaw ng dambana upang itubos sa inyong mga kaluluwa: sapagka't ang dugo'y siyang tumutubos dahil sa buhay. ¹² Kaya't aking sinabi sa mga anak ni Israel, Sinoman sa inyo ay huwag kakain ng dugo, ni ang taga ibang bayan na nakikipamayan sa inyo ay huwag kakain ng dugo. ¹³ At sinomang tao sa mga anak ni Israel, o sa mga taga ibang bayan na nakikipamayan sa kanila na manghuli ng hayop o ng ibon na makakain; ay ibubuhos niya ang dugo niyaon at tatabunan ng lupa. ¹⁴ Sapagka't tungkol sa buhay ng lahat ng laman, ang dugo nga niyan ay gaya rin ng buhay niyan. Kaya't sinabi ko sa mga anak ni Israel, Huwag kayong kakain ng dugo ng anomang laman: sapagka't ang buhay ng buong laman ay ang kaniyang dugo: sinomang kumain niyan ay ihihiwalay. ¹⁵ At yaong lahat na kumain ng namamatay sa sarili o nilapa ng mga ganid, maging sa mga tubo sa lupain o sa mga taga ibang bayan, ay maglalaba ng kaniyang mga damit, at maliligo sa tubig, at magiging karumaldumal hanggang sa hapon: kung magkagayon ay magiging malinis. ¹⁶ Datapuwa't kung di niya labhan, ni paliguan ang kaniyang laman, ay tataglayin nga niya ang kaniyang kasamaan. (AB)

Ang kabiguang sumunod sa mga Kautusan ng Diyos ay may kaparusahan.

Ang pinagsama-samang mga aspeto ng mga kautusan na ito ay nagpapahiwatig ng isang paraan ng pagsamba na nagaganap sa sinaunang paganong mundo. Alam na natin ngayon na sa sistemang Triune sa mga Druid, Celts at Aryan sa pangkalahatan, ang pag-aalay ng tao ay isinasagawa at ang mga kakahuyan ay nilalagyan o pinalalamutian ng mga bituka at dugo ng tao (cf. ang araling The Origin of Christmas and Easter (No. 235)). Ang sistema ng zodiac, bilang isang relihiyon ng pagmamasid sa mga panahon, ay hindi naaayon sa kalendaryo ng Bibliya. Ang sistema ng panghuhula ay naiiba sa Urim at Thummin, at isang anyo ng panggagaway o pangkukulam.

Paghihimagsik

Ang gusto ng Diyos ay pagsunod at hindi hain. Ang paghihimagsik ay gaya ng kasalanan ng pangkukulam (1Sam. 15:22-23) dahil ito ay nagtatatag ng kalooban na sumasalungat sa kalooban ng Diyos, tulad ng makikita sa Mga Bilang 16:1-50. Ang tekstong ito ay may kinalaman sa paghihimagsik ni Korah, na tinalakay sa araling Kautusan at ang Unang Utos [253].

Hinarap ng Diyos ang paghihimagsik na ito sa dalawang paraan. Ang unang hakbang ay hindi pinansin, at pagkatapos ang mga mamamayan ay nasa panganib ng pagkawasak. Ang buong pagkasaserdote ay itinalaga mula sa panahong ito, hanggang sa pagdating ng Mesiyas at ng pagkasaserdote ni Melquisedec. Pagkatapos ang mga hinirang ay magiging mga saserdote magpakailanman ayon sa pagkasaserdote ni Melquisedec, at sinabi ng Diyos na sila ay magiging mga diyos, mga anak ng Kataas-taasan, silang lahat; at hindi maaaring masira ang Kasulatan (Awit 82:6-7; Jn. 10:35).

Sa Mga Bilang 17 itinuro ni Aaron ang pagkasaserdote ng labindalawang lipi sa ilalim ng Mesiyas, at ang Levi ay kinuha ang kanyang lugar bilang bahagi ng mas malaking pagkasaserdote sa mga Gentil, at ang buong sanlibutan ay magiging bahagi ng pagsamba ng Israel (Apoc. 7:4-8).

Ang sistema ng kautusan at kaayusan ng Diyos ay itinatag sa bansa sa ilalim ng isang pinuno bilang direktang kinatawan ng Diyos. Ang pinuno ay may karagdagang mga kinatawan, at nasa kanilang mga kamay ang kautusan at ang kaparusahan na itinatag.

Pagtatatag ng sistema ng krimen at parusa

Ang bawat utos sa huli ay pinahihintulutan ang parusang kamatayan, at ang parusang ito ay hindi basta-basta na resulta ng paghatol. Nais ng Diyos ang awa at katarungan. Ipinakita ni Cristo kung paano ipanatutupad ang mga parusa (Jn. 8:7). Ang mga parusa ay hindi dapat ibigay sa pamamagitan ng karahasan ng masa. Hindi rin dapat ilapat ang parusang kamatayan nang walang pakundangan, gaya ng nakikita natin sa mga komento ng Mesiyas tungkol sa babaeng nangangalunya (Jn. 8:1-11).

Sa halimbawang iyon, isiniwalat ng Mesiyas ang interpretasyon ng kautusan. Sa pamamagitan lamang ng paulit-ulit na paglabag sa isang tuntunin inilalapat ang parusang kamatayan, o kapag ang ikaanim na utos ay nilabag sa ilalim ng mga partikular na pangyayari, sapagkat pinahihintulutan ng kautusan ang pagkitil ng buhay ng isang indibidwal sa ilalim ng itinakdang mga kalagayan.

Pagpapalaglag

Ang pagpapalaglag ay isang paglabag sa ikaanim na utos maliban sa isang dahilan. Ang dahilang iyon ay kapag ang isa pang kautusan ay nilabag: kapag ang anak ay nagbabanta sa buhay ng magulang, ang anak ay papatayin.

Ito ay isang repleksyon ng ikalimang utos, at ang ikaanim na utos ay sumusunod mula sa ikalima at binibigyang-kahulugan ito. Kaya’t ang anak ay hindi maaaring hayaang patayin ang magulang; ito ay lohikal na naaayon sa mga Kautusan ng Diyos. Ang unang limang utos ay nauugnay sa mga responsibilidad ng indibidwal sa Diyos at sa pamilya sa lipunan, bilang manlilikha at mga magulang. Ang huling limang utos naman ay may kinalaman sa pakikipag-ugnayan sa lipunan. Walang anak na maaaring makapanakit o maging sanhi ng pagkamatay ng kanyang magulang nang walang parusa.

Exodo 21:15 Ang manakit sa kanyang ama o sa kanyang ina ay papatayin. (AB01)

Kaya ang pagpapalaglag ay pinahihintulutan sa loob ng Kautusan ng Diyos upang iligtas ang buhay ng ina.

Mga Danyos sa Pagka-kunan

Ang parusa para sa pagka-kunan na dulot ng karahasan ay ayon sa mga paghabol ng danyos, na tinutukoy at ipinapatupad ng hukuman ng bayan.

Exodo 21:22-25 “Kung mag-away ang dalawang lalaki at makasakit ng isang babaing nagdadalang-tao, na anupa't makunan, at gayunma'y walang pinsalang sumunod, pagbabayarin ang nakasakit, ayon sa iaatang sa kanya ng asawa ng babae; at siya'y magbabayad ng ayon sa ipasiya ng mga hukom. ²³ Subalit kung may anumang pinsalang sumunod, magbibigay ka nga ng buhay para sa buhay, ²⁴ mata sa mata, ngipin sa ngipin, kamay sa kamay, paa sa paa, ²⁵ pasò sa pasò, sugat sa sugat, hagupit sa hagupit. (AB01)

Ang pagtanggi na humarap sa hukuman, at ang paggawa ng masama na sumusunod dito, ay dapat matukoy ayon sa bayad-pinsalang parusa. Kaya't ang magkabilang panig ay dapat sumunod sa hukuman at sa mga desisyon nito, at ang anumang pinsala na dulot ng alinmang panig bilang paghihiganti ay parurusahan bilang ganti ayon sa mga pinsalang naidulot. Ito ay alinsunod sa kautusan na nagsasaad: "huwag mong lalapastanganin ang elohim o ang pinuno ng iyong bayan."

Pagpatay

Ang hindi awtorisadong pagkitil ng buhay ay pagpatay. Tinukoy ng kautusan ang mga partikular na pagkakataon at pangyayari kung saan maaaring patayin ang isang tao. Ang lahat ng hindi awtorisadong pagkitil ng buhay ay pagpatay; kaya ang ikaanim na utos na, “You shall not kill,” ay wastong nauunawaan bilang nangangahulugang, “You shall not murder.”

Ang pagkitil ng buhay ay hindi lamang pinahihintulutan, ito ay ipinag-uutos sa ilalim ng kautusan sa ilang mga pagkakataon, tulad ng ipinapakita sa itaas. Bukod dito, ang iba't ibang uri ng krimen ay nangangailangan ng iba't ibang antas ng pagpapatupad ng kautusan. Ang paglabag sa ikaanim na utos ay nangangailangan ng parusang kamatayan, samantalang ang paulit-ulit at sinasadyang paglabag sa iba pang mga utos ay maaaring magdulot ng parusang kamatayan; gayunpaman, lahat ng ito ay umaabot sa parusang kamatayan sa huling hatol (cf. Num. 15:32-36).

Batas militar

Ang bansa ay binilang para sa digmaan sa ilalim ng kautusan (Blg. 26:2).

Ang hari, na itinalaga sa Israel, ay dapat piliin mula sa kanyang mga kapatid. Huwag siyang magpaparami ng mga kabayo para sa kanyang sarili, ni pababalikin niya ang kanyang mga kapatid sa Ehipto upang siya'y makapagparami ng mga kabayo. Huwag siyang magpaparami ng mga asawa para sa kanyang sarili, o humiwalay sa kautusan ng Diyos (Deut. 17:14-20; Eccl. 5:9; Isa. 32:17; cf. ang araling Kautusan at ang Ikalimang Utos [258]).

Ang hari ay mamumuno alinsunod sa kautusan ng Diyos maging hanggang sa Mesiyas, at ang kautusan ay magmumula sa Sion.

Isaias 2:2-5 At mangyayari sa mga huling araw, na ang bundok ng bahay ng Panginoon ay matatatag sa taluktok ng mga bundok, at magiging mataas sa mga burol; at lahat ng bansa ay magsisiparoon doon. ³ At maraming bayan ay magsisiyaon at mangagsasabi, Halina kayo, at tayo'y magsiahon sa bundok ng Panginoon, sa bahay ng Dios ni Jacob; at tuturuan niya tayo ng kaniyang mga daan, at tayo'y magsisilakad sa kaniyang mga landas: sapagka't mula sa Sion ay lalabas ang kautusan, at ang salita ng Panginoon ay mula sa Jerusalem. ⁴ At siya'y hahatol sa gitna ng mga bansa, at sasaway sa maraming tao: at kanilang pupukpukin ang kanilang mga tabak upang maging mga sudsod, at ang kanilang mga sibat ay maging mga karit: ang bansa ay hindi magtataas ng tabak laban sa bansa, o mangagaaral pa man sila ng pakikipagdigma. ⁵ Oh sangbahayan ni Jacob, halikayo, at tayo'y magsilakad sa liwanag ng Panginoon. (AB)

Ang lahat ng buhay ay nakasalalay sa pagsunod sa mga Kautusan ng Diyos (cf. Deut. 7:1-5).

Awtoridad na magsagawa ng mga digmaan

Ang pagsasagawa ng digmaan ay ipinagkaloob sa mga pinuno ng bansa, at ang mga panata ng bansa ay dininig at may bisa. Nagdulot ng kaparusahan ang Diyos dahil sa kabiguan na magsagawa ng digmaan sa wastong paraan (tingnan ang Num.21:1-5).

Ang hindi pagsunod at kawalan ng pananampalataya ng bansa ang nagdulot sa pagkakamali ng tansong seraph na tinatawag na ahas. Ang seraph ay itinaas upang ang pananampalataya ng Israel ay mapalakas kapag ito ay nanghihina, ngunit hindi sa pamamagitan ng isang materyal na bagay na tititigan. Ang mga hinirang ay hindi nangangailangan ng isang materyal na bagay na tititigan at hindi nangangailangan ng gayong bagay.

Kadalasan ay pinipilit ng Panginoon ang mga desisyon upang ang kaaway ay maibigay sa mga kamay ng bansa, kahit na ayaw nilang pumunta sa digmaan; magiging gayon din sa mga huling araw. Ang mga bansa ay dadalhin sa libis ng pagpapasiya laban sa Mesiyas, at doon sila pupuksain.

Mga Bilang 31:1-54 [BASAHIN NG BUO]

Ang kabanatang ito ay tumatalakay sa karagdagang mga digmaan at ang wastong pag-uugali tungkol sa mga samsam ng digmaan at mga buwis.

Ang tanging mga taong nakapasok sa kapisanan ng Israel ay ang tatlumpu't dalawang libong babae na hindi pa nakakakilala ng ibang lalaki. Ang parehong halimbawang ito makikita sa kwento ni Gideon, kung saan ang parehong bilang ay higit pang pinino hanggang sa tatlong daan para sa pakikipaglaban sa mga bansa. Walang karumihan ang pinahintulutang pumasok sa kapisanan ng Israel: walang mga huwad na Diyos at walang sakit, kundi ang mga birhen lamang. Ang mga halimbawang ito ay tumuturo sa mga bansa na nagpaputi ng kanilang mga damit sa dugo ng kordero at mga espirituwal na birhen, na nakakakilala lamang sa Iisang Diyos, bilang mga ikakasal kay Cristo.

Serbisyong militar at pagbibilang ng mga sundalo

Walang sinumang lalaki ang maaaring pilitin sa serbisyo sa loob ng isang taon mula sa kasal, ni hindi rin maaaring pilitin na makipaglaban na labag sa kanyang kalooban (cf. Deut. 20).

Deuteronomio 24:5 Pagka ang isang lalake ay bagong kasal, ay huwag lalabas na sasama sa hukbo ni mamamahala ng anomang katungkulan; siya'y magiging laya sa bahay na isang taon at kaniyang pasasayahin ang kaniyang asawa na kaniyang kinuha. (AB)

Walang taong maaaring magserbisyo sa digmaan sa ilalim ng edad na dalawampung taon, ni pilitin na labag sa kanyang kalooban.

Mga Bilang 1:1-46 [BASAHIN NG BUO]

Ang kabanatang ito ay tumatalakay sa pagbilang ng Israel, na naganap noong unang araw ng Ikalawang buwan sa Ikalawang taon pagkatapos umalis sa Ehipto.

Yaong mga nasa bilang at mga hindi nagnanais na pumunta sa digmaan bilang bahagi ng hukbo, at mga wala sa mga kategoryang nakalista sa itaas bilang hindi kabilang sa labanan, ay maaaring gamitin para sa mabibigat na paggawa sa loob ng mga kategorya ng mga buwis, na pinapataw ng korona (cf. 1Hari 5:13ff.). Ang buong Israel ay dapat mag-ulat kapag tinawag para sa tungkulin sa ilalim ng kanilang mga pinuno. Mayroon silang partikular na pagkakasunod-sunod sa martsa at pagkakasunod-sunod sa labanan.

Mga Bilang 10:1-36 [BASAHIN NG BUO]

Ang mga pakakak ay ginawa upang ang bayan ng Israel ay maaaring tipunin para sa anumang layunin. Ang teksto ay tumatalakay din sa pagkakasunud-sunod ng martsa ng lahat ng mga lipi. Ang bansa ng Israel ay nasa ilalim ng Anghel ng Panginoon, ang kanilang Mesiyas, sa araw at gabi, gaya ng makikita sa Mga Bilang 13; ito ay tinalakay sa araling Kautusan at ang Unang Utos [253]. Ang mga lalaki ay ipinadala upang tingnan ang Lupang Pangako ng Canaan. Ang kanilang ulat ay maganda ang lupain ngunit natakot sila sa mga naninirahan. Ang Panginoong Diyos ay nagbigay ng tagumpay, ngunit ang mga pinuno ng mga lipi ay tinalikuran ang kanilang karapatan na makapasok sa Lupang Pangako dahil sa kaduwagan.

Normal na operasyon ng digmaan

Pinahihintulutan ang pumatay sa pagtatanggol ng sariling bansa at tahanan. Ang Diyos ay kasama ng tagapagtanggol. Mayroong ilang mga kategorya ng mga taong hindi kasama (cf. ang araling Deuteronomy 20 (No. 201)).

Deuteronomio 20:1-20 Pagka ikaw ay lalabas upang makibaka laban sa iyong mga kaaway at makakita ka ng mga kabayo, at mga karo, at ng isang bayang higit kay sa iyo, ay huwag kang matatakot sa kanila: sapagka't ang Panginoon mong Dios ay sumasaiyo, na siyang naglabas sa iyo sa lupain ng Egipto. ² At mangyayari paglapit ninyo sa pakikibaka, na ang saserdote ay lalapit at magsasalita sa bayan. ³ At magsasabi sa kanila, Dinggin mo, Oh Israel, kayo'y lumapit sa araw na ito sa pakikibaka laban sa inyong mga kaaway: huwag manglupaypay ang inyong puso; huwag kayong matakot, ni manginig, ni maduwag dahil sa kanila. ⁴ Sapagka't ang Panginoon ninyong Dios ay siyang yumayaong kasama ninyo, upang ipakipaglaban kayo sa inyong mga kaaway, upang kayo'y iligtas. ⁵ At ang mga pinuno ay magsasalita sa bayan, na sasabihin, Sinong tao ang nagtayo ng isang bagong bahay, at hindi pa niya natatalagahan? siya'y yumaon at bumalik sa kaniyang bahay, baka siya'y mamatay sa pakikibaka at ibang tao ang magtalaga. ⁶ At sinong lalake ang may itinanim na isang ubasan at hindi pa niya napapakinabangan ang bunga niyaon? siya'y yumaon at bumalik sa kaniyang bahay, baka siya'y mamatay sa pakikibaka at ibang lalake ang makinabang ng bunga niyaon. ⁷ At sinong lalake ang nagasawa sa isang babae at di pa niya nakukuha? siya'y yumaon at bumalik sa kaniyang bahay, baka siya'y mamatay sa pakikibaka, at ibang lalake ang kumuha sa kaniyang asawa. ⁸ At muling magsasalita ang mga puno sa bayan, at kanilang sasabihin, Sinong lalake ang matatakutin at mahinang loob? siya'y yumaon at bumalik sa kaniyang bahay, baka ang puso ng kaniyang mga kapatid ay manglupaypay na gaya ng kaniyang puso. ⁹ At mangyayari, pagka ang mga pinuno ay natapos nang makapanalita sa bayan, na sila'y maghahalal ng mga kapitan ng mga hukbo sa unahan ng bayan. ¹⁰ Pagka ikaw ay lalapit sa isang bayan upang makipaglaban, ay iyo ngang ihahayag ang kapayapaan doon. ¹¹ At mangyayari, na kung sagutin ka ng kapayapaan, at pagbuksan ka, ay mangyayari nga, na ang buong bayang masusumpungan sa loob ay magiging sakop mo, at maglilingkod sa iyo. ¹² At kung ayaw makipagpayapaan sa iyo, kundi makikipagbaka laban sa iyo, ay kukubkubin mo nga siya: ¹³ At pagka ibinigay ng Panginoon mong Dios sa iyong kamay ay iyong susugatan ang bawa't lalake niyaon ng talim ng tabak: ¹⁴ Nguni't ang mga babae, at ang mga bata, at ang mga hayop, at ang buong nasa bayan, pati ng buong nasamsam doon, ay kukunin mong pinakasamsam; at kakanin mo ang samsam sa iyong mga kaaway na ibinigay sa iyo ng Panginoon mong Dios. ¹⁵ Gayon ang iyong gagawin sa lahat ng bayang totoong malayo sa iyo, na hindi sa mga bayan ng mga bansang ito. ¹⁶ Nguni't sa mga bayan ng mga taong ito na ibinibigay sa iyo ng Panginoon mong Dios na pinakamana, ay huwag kang magtitira ng may buhay sa anomang bagay na humihinga: ¹⁷ Kundi iyong lilipulin sila; ang Hetheo, at ang Amorrheo, ang Cananeo, at ang Pherezeo, ang Heveo, at ang Jebuseo; gaya ng iniutos sa iyo ng Panginoon mong Dios. ¹⁸ Upang huwag kayong turuan nilang gumawa ng ayon sa lahat nilang karumaldumal, na kanilang ginawa sa kanilang mga dios; na anopa't kayo'y magkasala laban sa Panginoon ninyong Dios. ¹⁹ Pagka iyong kukubkubing mahabang panahon ang isang bayan sa pakikibaka upang sakupin, ay huwag mong sisirain ang mga punong kahoy niyaon, na pagbubuhatan ng palakol; sapagka't makakain mo, at huwag mong ipagbububuwal; sapagka't tao ba ang kahoy sa parang na kukubkubin mo? ²⁰ Ang mga punong kahoy lamang na iyong kilala na hindi mga kahoy na nakakain, ang iyong sisirain at ibubuwal; at iyong itatayong mga kuta laban sa bayang nakikibaka sa iyo, hanggang sa maibuwal mo. (AB)

Ang lupa ay dapat protektahan at ang kapaligiran ay protektahan. Tanging yaong mga sumasamba sa ibang mga diyos (maliban sa Panginoon, ang Diyos ng Israel) ang lubos na lilipulin.

Mga krimen sa digmaan

Ang lubos na paglipol sa isang mapagsamba sa diyus-diyosan na bayan ay hindi isang krimen sa ilalim ng kautusan ng Diyos. Dapat silang bigyan ng babala at bigyan ng pagkakataong magsisi, at pagkatapos ay lipulin kung hindi sila magsisi. Kung tayo ay hindi binigyan ng utos na sakupin ang kanilang mga lupain, o ayaw nating harapin sila o lipulin sila bilang isang bansa, kung gayon dapat natin silang lubusang pabayaan.

Kung hindi natin sila lilipulin at sa halip ay makikipamayan sa lupain kasama nila, kung gayon ang ating bansa ay tiyak na mapapasadlak sa pagsamba sa diyus-diyosan at mismong mawawasak sa galit ng Diyos. Ang pagsamba sa diyus-diyosan ay hayagang ipinagbabawal sa Israel at sa mga taga ibang lupa na nasa loob ng mga pintuang-daan nito, at ito ay isang malaking kasalanan (Deut. 7:22-26).

Kapag ang isang bansa ay nagsisi, ito ay dapat ituring bilang isang kapatid at samakatuwid ay sasailalim sa mga kautusan ng Diyos.

Amalek at digmaan sa pagitan ng mga bansa

Ipinahayag ng propesiya ni Balaam ang huling wakas ng mga bansang tumayo laban sa Israel. Ang Amalek ay siyang dating nangunguna sa mga bansa, ngunit ang kaniyang huling wakas ay mapupuksa, kung paanong ang mga Kineo ay mapupuksa. Ang mga huling panahon ay isang problema ng kaligtasan tulad ng nakikita natin noong sinabi rin ni Balaam, “Sinong mabubuhay (o magsusurvive) kapag ginawa ito ng Diyos?" (cf. Blg. 24:20-24). “Ngunit ang mga barko ay manggagaling sa baybayin ng Kittim at kanilang pahihirapan ang Ashur at Eber, at siya man ay pupuksain” (v. 24 AB01). Sa tekstong ito ang mga taga-Asiria, at ang mga mas nauna o pre-Israelite o generic Hebrews, ay sinalakay ng mga Kittim, bilang mga anak ni Javan, anak ni Japhet (Gen. 10:4). Ang Kittim/Chittim ay dating Cyprus at ang hilagang baybayin ng Mediterranean. Ang mga tao ay nauugnay din sa mga Phoenician, bilang bahagi ng mga sinaunang Sea Lords na namumuno din mula sa Cyprus.

Ang mga digmaang ito sa mga huling araw ay nagpapaalala sa mga labanan sa pagitan ng Israel at Amalek bago sila pumasok sa Lupang Pangako (Ex. 17:8–16).

Exodo 17:8-16 Nang magkagayo'y dumating si Amalek at nakipaglaban sa Israel sa Refidim. ⁹ Sinabi ni Moises kay Josue, “Pumili ka para sa atin ng mga lalaki, lumabas ka at lumaban kay Amalek. Bukas ay tatayo ako sa taluktok ng burol na hawak ang tungkod ng Diyos sa aking kamay.” ¹⁰ Ginawa ni Josue ang sinabi ni Moises sa kanya, at nakipaglaban kay Amalek; at sina Moises, Aaron at Hur ay umakyat sa tuktok ng burol. ¹¹ Kapag itinataas ni Moises ang kanyang kamay ay nananalo ang Israel; at kapag kanyang ibinababa ang kanyang kamay ay nananalo ang Amalek. ¹² Subalit ang mga kamay ni Moises ay nangalay, kaya't sila'y kumuha ng isang bato at inilagay sa ibaba, at kanyang inupuan. Inalalayan nina Aaron at Hur ang kanyang mga kamay, ang isa'y sa isang panig, at ang isa'y sa kabilang panig; at ang kanyang mga kamay ay nanatili sa itaas hanggang sa paglubog ng araw. ¹³ Nilupig ni Josue si Amalek at ang bayan nito sa pamamagitan ng talim ng tabak. ¹⁴ Sinabi ng Panginoon kay Moises, “Isulat mo ito bilang alaala sa isang aklat, at basahin mo ito sa pandinig ni Josue na aking lubusang buburahin ang alaala ni Amalek sa ilalim ng langit.” ¹⁵ Nagtayo si Moises ng isang dambana at pinangalanan ito ng, Ang Panginoon ay aking watawat. ¹⁶ Kanyang sinabi, “May kamay sa watawat ng Panginoon. Ang Panginoon ay makikipagdigma kay Amalek mula sa isang salinlahi hanggang sa susunod na salinlahi.” (AB01)

Sinaktan ng Amalek ang mga pagod at mahihina at walang silang takot sa Diyos (Deut. 25:17–19).

Ang buong alyansa ay tumayo nang sama-sama sa Awit 83.

Lahat ng sangay ng mga bansang ito ay nagsasabwatan upang lipulin ang Israel. Mayroong sampung bansa sa kabuuan, bilang pagkakaisa ng sampung hari. Ang Edom at ang mga Ismaelita, ang Moab at ang mga Agareno, ang Gebal at ang Ammon at ang Amalek, ang mga Filisteo at ang mga naninirahan sa Tiro, at ang mga taga-Asiria ay kumampi sa kanila (Awit 83:5-8). Iniutos ng Diyos ang kanilang lubos na pagkalipol (cf. 1Sam 15:2,3; 28:18), ngunit hindi ito nagawa; dahil dito halos winasak nila ang Juda (cf. Est. 3:7-9, 10). Sa lahat ng ito, ang karunungan -bilang ang pagsunod sa mga utos ng Diyos - ay ang susi sa pagpapahaba ng buhay, at sa pamamagitan ng kapangyarihan ng Diyos ay pinoprotektahan ang Israel (cf. Kaw. 4:1-27).

Pagtrato sa mga babaeng bihag

Ang mga babaeng kinuha sa digmaan ay maaari lamang kunin bilang asawa bilang bahagi ng bansang Israel; hindi sila maaaring gamitin sa pagpapatutot, o sa maling layunin. Kapag sila ay kinuha na asawa, hindi sila dapat ipagbili bilang mga alipin.

Deuteronomio 21:10-14 “Kapag ikaw ay lumabas upang makipagdigma laban sa iyong mga kaaway, at ibibigay sila ng Panginoon mong Diyos sa iyong mga kamay, at dadalhin mo silang bihag, ¹¹ at makakakita ka sa mga bihag ng isang magandang babae at magkaroon ka ng pagnanais na kunin siya para sa iyo bilang asawa, ¹² dadalhin mo siya sa iyong bahay, kanyang aahitan ang kanyang ulo, at gugupitin ang kanyang mga kuko; ¹³ at kanyang huhubarin ang suot na pagkabihag sa kanya at maninirahan sa iyong bahay. Iiyakan niya ang kanyang ama at ang kanyang ina sa loob ng isang buwan; at pagkatapos noo'y sisiping ka sa kanya. Ikaw ay magiging asawa niya, at siya'y magiging iyong asawa. ¹⁴ Kung di mo siya magustuhan ay pababayaan mo siyang pumunta kung saan niya ibig. Ngunit huwag mo siyang ipagbibili para sa salapi, huwag mo siyang ituring na alipin, yamang ipinahiya mo siya. (AB01)

Paghahati sa Lupa

Bilang 33:1-56 [BASAHIN NG BUO]

Ang mga paglalakbay mula sa Ehipto ay inilarawan dito.

Bilang 32:1-42 [BASAHIN NG BUO]

Sa tekstong ito sina Manases, Ruben at Gad ay binigyan ng mana sa labas ng Israel, ngunit inaasahan pa rin silang makilahok sa digmaan ng pananakop. Gayundin sa mga huling araw, kapag hindi sila nakilahok, ibig sabihin ay paghihiwalay mula sa Israel sa ilalim ng Mesiyas.

Bilang 34:1-29 [BASAHIN NG BUO]

Ang mga hangganan ng lupain ay naka-detalye sa kabanatang ito. Ang mga lugar ay hinati at nagpalabunutan para sa mana ng bawat lipi. Kaya't ang paghahati ng lupain ay ayon sa isang opisyal ng bawat lipi, at ginagawa batay sa bilang ng mga lipi. Ang mga hangganan ng bansa ay pinalawak sa mga huling araw hanggang sa malaking Ilog Eufrates at papuntang silangan mula sa Palestina. Ang mga bansa ng Jordan ay napasok sa bansang Israel, o naging kaalyado nito (Isa. 11:1-16).

Mana at mga muhon ng lupa

Ang usapin ng mana at mga muhon ng lupa ay isa sa pangangalaga sa kabuhayan ng mga pamilya at lipi. Isang sumpa ang alisin ang mga ito, o ang kanilang mga nilalaman, o ang pumasok sa mga bukid ng mga ulila, “sapagka't ang kanilang Manunubos ay malakas; Ipaglalaban niya ang kanilang usap” (Deut. 27:17; Job 24:2; Kaw. 22:28; 23:10,11; Ang mga bagay na ito ay tinalakay sa mga araling Kautusan at ang Ikaapat na Utos [256] at gayundin Kautusan at ang Ikalimang Utos [258].

Mga lungsod ng mga Levita para sa kanilang ikabubuhay

Ang pagkasaserdote ay bibigyan ng mga lungsod ng kanilang ikabubuhay; ang mga probisyong ito ay gagawin muli sa pagpapanumbalik. Gayon din kukunin ni Dan ang mana nito bilang hukom ng Israel (Gen. 49:16), at makakaapekto rin ito sa pamamahagi.

Mga Bilang 35:1-8 At nagsalita ang Panginoon kay Moises sa mga kapatagan ng Moab sa tabi ng Jordan sa Jerico, na sinasabi, ² “Iutos mo sa mga anak ni Israel na kanilang bigyan ang mga Levita mula sa mana na kanilang pag-aari, ng mga lunsod na matitirahan. Ang mga pastulan sa palibot ng mga lunsod na iyon ay ibibigay rin ninyo sa mga Levita. ³ Magiging kanila ang mga lunsod upang tirahan; at ang kanilang mga pastulan ay para sa kanilang mga kawan, mga pag-aari, at sa lahat nilang mga hayop. ⁴ Ang mga pastulan sa mga lunsod na inyong ibibigay sa mga Levita ay isang libong siko sa palibot mula sa pader ng lunsod hanggang sa dakong labas. ⁵ Ang inyong susukatin sa labas ng lunsod sa dakong silangan ay dalawang libong siko, at sa dakong timog ay dalawang libong siko, at sa kanluran ay dalawang libong siko, at sa dakong hilaga ay dalawang libong siko, na ang lunsod ay sa gitna. Ito ang magiging kanilang mga pastulan sa mga lunsod. ⁶ Ang mga lunsod na inyong ibibigay sa mga Levita ay ang anim na lunsod na kanlungan, na siya ninyong ibibigay na matatakasan ng nakamatay ng tao. Bukod pa dito ay magbibigay kayo ng apatnapu't dalawang lunsod. ⁷ Lahat ng mga lunsod na inyong ibibigay sa mga Levita ay apatnapu't walong lunsod; kasama ang kanilang mga pastulan. ⁸ Tungkol sa mga lunsod na inyong ibibigay mula sa ari-arian ng mga anak ni Israel ay kukuha kayo ng marami mula sa malalaking lipi at sa maliliit na lipi ay kukuha kayo ng kaunti; bawat isa ayon sa kanyang mana na kanyang minamana ay magbibigay ng kanyang mga lunsod sa mga Levita.” (AB01) (cf. din Lev. 25:32-34)

Pagpatay at mga lunsod-kanlungan

Mga Bilang 35:9-15 At nagsalita ang Panginoon kay Moises, na sinasabi, ¹⁰ “Magsalita ka sa mga anak ni Israel at sabihin mo sa kanila, ‘Pagtawid ninyo ng Jordan sa lupain ng Canaan, ¹¹ ay pipili kayo ng mga lunsod na magiging lunsod-kanlungan para sa inyo, upang ang nakamatay ng sinumang tao nang hindi sinasadya ay makatakas patungo doon. ¹² Ang mga lunsod na iyon ay magiging sa inyo'y kanlungan laban sa tagapaghiganti upang ang nakamatay ay huwag mamatay, hanggang sa siya'y tumayo sa harap ng kapulungan para hatulan. ¹³ Ang mga lunsod na inyong ibibigay ay ang inyong anim na lunsod-kanlungan. ¹⁴ Magbibigay kayo ng tatlong lunsod sa kabila ng Jordan, at tatlong lunsod ang ibibigay ninyo sa lupain ng Canaan upang maging mga lunsod-kanlungan. ¹⁵ Ang anim na lunsod na ito ay magiging kanlungan para sa mga anak ni Israel, mga dayuhan, at sa mga makikipamayan sa kanila, upang ang bawat nakamatay ng sinumang tao nang hindi sinasadya ay makatakas patungo doon. (AB01)

Ang aksidenteng pagpatay ay isinasaalang-alang, at ang mga tao ay dapat protektahan mula sa paghihiganti na pagpatay. Gayunpaman, para sa krimen ng sinasadyang pagpatay, ang kamatayan ng mamamatay-tao ang magiging huling resulta at pinakamataas na parusa ng kautusan.

Mga Bilang 35:16-21 Ngunit kung kanyang hampasin ang kanyang kapwa ng isang kasangkapang bakal, na anupa't namatay, siya nga'y mamamatay-tao; ang mamamatay-tao ay tiyak na papatayin. ¹⁷ Kung kanyang pukpukin ng isang batong nasa kamay na ikamamatay at namatay nga, siya ay mamamatay-tao; ang mamamatay-tao ay tiyak na papatayin. ¹⁸ O kung kanyang saktan ng isang sandatang kahoy na hawak sa kamay na ikamamatay ng tao, at namatay nga, siya ay mamamatay-tao; ang mamamatay-tao ay tiyak na papatayin. ¹⁹ Ang tagapaghiganti ng dugo ay siyang papatay sa pumatay. Kapag natagpuan niya ay kanyang papatayin. ²⁰ Kung kanyang itinulak dahil sa poot, o kanyang pinukol ng isang bagay, na nagbabanta, anupa't siya'y namatay; ²¹ o sa pakikipag-away ay nanuntok na anupa't namatay, ang nanuntok ay tiyak na papatayin; siya'y mamamatay-tao; ang tagapaghiganti ng dugo ay siyang papatay sa pumatay, kapag kanyang natagpuan siya. (AB01)

Hindi sinasadyang pagpatay

Mga Bilang 35:22-34 “Ngunit kung sa pagkabigla ay kanyang maitulak na walang alitan, o mahagisan niya ng anumang bagay na hindi tinambangan, ²³ o ng anumang bato na ikamamatay ng tao, na hindi niya nakikita at kanyang naihagis sa kanya, na anupa't namatay at hindi niya kaaway, at hindi niya pinaghahangaran ng masama; ²⁴ kung gayon ang kapulungan ang siyang hahatol sa mamamatay-tao at sa tagapaghiganti ng dugo, ayon sa mga batas na ito. ²⁵ Ililigtas ng kapulungan ang nakamatay sa kamay ng tagapaghiganti ng dugo, at siya'y pababalikin ng kapulungan sa kanyang lunsod-kanlungan na kanyang tinakasan at siya'y mananatili roon hanggang sa pagkamatay ng pinakapunong pari, na binuhusan ng banal na langis. ²⁶ Ngunit kung ang nakamatay ay lumabas sa anumang panahon sa hangganan ng kanyang lunsod-kanlungan na kanyang tinakasan, ²⁷ at nakita siya ng tagapaghiganti ng dugo sa labas ng hangganan ng kanyang lunsod-kanlungan, at patayin ng tagapaghiganti ng dugo ang nakamatay, hindi siya mananagot sa dugo, ²⁸ sapagkat ang tao ay dapat manatili sa kanyang lunsod-kanlungan hanggang sa pagkamatay ng pinakapunong pari; ngunit pagkamatay ng pinakapunong pari ang nakamatay ay makakabalik sa lupain na kanyang pag-aari. ²⁹ “Ang mga bagay na ito ay magiging isang tuntunin at batas sa inyo sa buong panahon ng inyong mga salinlahi sa lahat ng inyong mga tirahan. ³⁰ Kung ang sinuman ay pumatay ng isang tao, ang pumatay ay papatayin sa patotoo ng mga saksi; ngunit walang taong maaaring patayin sa patotoo ng isang saksi. ³¹ Bukod dito, huwag kayong tatanggap ng suhol para sa buhay ng mamamatay-tao na nagkasala ng pagpatay, kundi siya'y papatayin. ³² Huwag kayong tatanggap ng suhol sa kaninumang tumakas sa kanyang lunsod-kanlungan, upang siya'y makabalik at manirahan sa kanyang lupain bago mamatay ang pinakapunong pari. ³³ Kaya't huwag ninyong parurumihin ang lupain na inyong kinaroroonan, sapagkat ang dugo ay nagpaparumi ng lupain at walang paglilinis na magagawa sa lupa dahil sa dugo na dumanak doon, maliban sa pamamagitan ng dugo ng taong nagpadanak niyon. ³⁴ Huwag ninyong durungisan ang lupain na inyong tinitirhan, sa kalagitnaan na aking tinitirhan; sapagkat ako ang Panginoon ay naninirahan sa gitna ng mga anak ni Israel.” (AB01)

Ang pagpapatapon sa isang lunsod-kanlungan, habang buhay pa ang saserdote sa lungsod na iyon, ay ang mandatoryong parusa para sa hindi sinasadyang pagpatay. Sa pagkamatay ng saserdote sa paghatol, o sa paghatol ng lunsod-kanlungan, ang tao ay maaaring bumalik sa kanyang tirahan. Ang hatol na ito ay hindi maaaring tubusin.

Nakikita rin natin na may isa pang aspeto dito sa Exodo.

Exodo 2:11-15 At nangyari nang mga araw na yaon, ng malaki na si Moises, na kaniyang nilabas ang kaniyang mga kapatid, at minasdan ang atang sa kanila: at kaniyang nakita ang isang Egipcio, na nananakit ng isang Hebreo, na isa sa kaniyang mga kapatid. ¹² At siya'y nagmasid sa magkabikabilang dako, at nang siya'y walang makitang tao, ay kaniyang pinatay ang Egipcio at kaniyang tinabunan sa buhanginan. ¹³ At siya'y lumabas ng ikalawang araw, at, narito, na may dalawang lalaking Hebreo, na nagbababag: at kaniyang sinabi roon sa umaapi, Bakit mo sinasaktan ang iyong kasama? ¹⁴ At sinabi niya, Sinong naglagay sa iyong pangulo at hukom sa amin? Iniisip mo bang patayin ako, na gaya ng pagpatay mo sa Egipcio? At natakot si Moises, at nagsabi, Tunay na ang bagay na yaon ay nahayag. ¹⁵ Nang mabalitaan nga ni Faraon ang bagay na ito, ay minithi niyang patayin si Moises. Datapuwa't si Moises ay tumakas sa harapan ni Faraon, at tumahan sa lupain ng Madian: at siya'y umupo sa tabi ng isang balon. (AB)

Ang pagpatay sa pamamagitan ng panghihimasok nang walang awtoridad ay paglabag din sa kautusan. Ang lunsod-kanlungan ay ipinataw kay Moises bilang isang parusa, sa katulad na paraan sa Kautusan ng Diyos sa Torah. Hindi siya nanatili hanggang sa kamatayan ng saserdote (sapagkat si Jethro ay saserdote ng Midian) ngunit tinawag ng Diyos si Moises at pinabalik siya sa Ehipto. Kaya't si Moises ay palaging napapailalim sa mga kautusan ng Diyos, maging sa Ehipto; gayunpaman, siya ay pinatawad para sa kamangmangan sa maikling panahon.

Kamatayan dahil sa aksidente ang sanhi hindi matukoy

Deuteronomio 21:1-9 Kung may masumpungang pinatay sa lupain na ibinibigay sa iyo ng Panginoon mong Dios upang ariin, na nabubulagta sa parang, at hindi maalaman kung sinong sumugat sa kaniya: ² Ay lalabas nga ang iyong mga matanda at ang iyong mga hukom, at kanilang susukatin ang layo ng mga bayang nasa palibot ng pinatay: ³ At mangyayari, na ang mga matanda sa bayang yaon, na bayang malapit sa pinatay, ay kukuha ng isang dumalagang baka sa bakahan, na hindi pa nagagamit at hindi pa nakakapagpasan ng pamatok; ⁴ At ibababa ng mga matanda ang dumalagang baka sa isang libis na may agos ng tubig, na di pa nabubukid, ni nahahasikan, at babaliin ang leeg ng dumalagang baka doon sa libis: ⁵ At ang mga saserdote na mga anak ni Levi ay lalapit, sapagka't sila ang pinili ng Panginoon mong Dios na mangasiwa sa kaniya, at bumasbas sa pangalan ng Panginoon; at ayon sa kanilang salita ay pasisiyahan ang bawa't pagkakaalit at bawa't awayan: ⁶ At lahat ng mga matanda sa bayang yaon, na malapit sa pinatay, ay maghuhugas ng kanilang kamay sa ibabaw ng dumalagang baka na binali ang leeg sa libis: ⁷ At sila'y sasagot at sasabihin, Ang aming kamay ay hindi nagbubo ng dugong ito, ni nakita ng aming mga mata. ⁸ Patawarin mo, Oh Panginoon, ang iyong bayang Israel, na iyong tinubos, at huwag mong tikising matira sa gitna ng iyong bayang Israel, ang dugong walang sala. At ang dugo'y ipatatawad sa kanila. ⁹ Gayon mo aalisin ang dugong walang sala sa gitna mo, pagka iyong gagawin ang matuwid sa paningin ng Panginoon. (AB)

Mula sa tekstong ito makikita natin na ang bawat lokalidad ay ang mas responsable sa mata ng Diyos para sa pagpapatupad ng katarungan, pangangalaga sa buhay at kontrol ng kautusan sa sarili nitong lokalidad. Kaya nga may mga hangganan sa loob ng nasasakupan.

Pagsasauli o pagpapanumbalik

Ang pagsasauli o pagpapanumbalik ay hindi isang tungkulin ng ilang aspeto ng ikaanim na utos, bagaman ito ay bumubuo ng batayan ng kautusan. Gayunpaman, ang dugo ay magbabayad ng dugo bilang patakaran sa ilalim ng utos na ito. Magkakaroon ng panahon ng pagsasauli ng lahat ng bagay, at iyon ay magaganap sa ilalim ng Mesiyas, na tinanggap ng langit hanggang sa panahong ito. Bawat kaluluwa na hindi makikinig sa propetang ito ay pupuksain mula sa kanyang bayan (Deut. 18:15-19; Gawa 3:21-23). Ang Mesiyas ay sinusundan ng labindalawang apostol, sa labindalawang trono (Mat. 19:28).

Ang pagsasauli ay ginagawa para sa mga paglabag sa iba pang mga utos, at kung hindi iyon maipapatupad kung gayon ang magnanakaw o nahatulang kriminal ay ipagbibili upang magbayad para sa pagsasauli. Siya ay magiging alipin bilang kapalit. Kaya't ang Estado ay kailangang magbigay ng trabahong may sahod upang maibalik ang ari-arian na nawala sa malubhang krimen. Kung ang kriminal ay hindi magtatrabaho sa pagkaalipin, kung gayon ang kanyang buhay ay mawawala sa ilalim ng utos na ito. Ang mga multa ng pagsuway laban sa Panginoon ay kabilang din sa kategoryang ito (cf. Ex. 22:1-17; Deut. 22:19, 29; Num. 5:6-8: Lev. 5:14-19; 2Hari 3 :4). Ang mga detalye ng mga multa ay matatagpuan sa iba pang mga teksto tungkol sa kautusan hal. Kautusan at ang Ikapitong Utos [260] at Kautusan at ang Ikawalong Utos [261].

Paglalapat ng Kautusan

May isang kautusan para sa lahat.

Mga Bilang 15:29-31 Kayo'y magkakaroon ng isang kautusan sa kaniya na nagkasala ng walang malay, sa kaniya na ipinanganak sa gitna ng mga anak ni Israel, at sa taga ibang bayan na nakikipamayan sa kanila. ³⁰ Nguni't ang tao na makagawa ng anoman ng buong kapusukan, maging tubo sa lupain o taga ibang lupa, ay lumapastangan sa Panginoon; at ang taong yaon ay ihihiwalay sa gitna ng kaniyang bayan. ³¹ Sapagka't kaniyang hinamak ang salita ng Panginoon, at kaniyang sinira ang kaniyang utos; ang taong yaon ay lubos na ihihiwalay, ang kaniyang kasamaan ay tataglayin niya. (AB)

Ang paghamak sa mga hukuman at sa Kautusan ng Diyos ay nagdudulot ng parusang kamatayan sa huli.

Deuteronomio 17:12-13 At ang tao na gumawa ng pagpapalalo, sa di pakikinig sa saserdote na tumatayo upang mangasiwa doon sa harap ng Panginoon mong Dios, o sa hukom, ay papatayin nga ang taong yaon: at iyong aalisin ang kasamaan sa Israel. ¹³ At maririnig ng buong bayan at matatakot, at di na gagawa pa ng pagpapalalo. (AB)

Ang parusang kamatayan

Ang tao ay nilalang ayon sa larawan ng Diyos, at sinumang magpadanak ng dugo ng tao, ang dugo ng taong iyon ay papadanakin ng ibang tao (Gen. 9:5-6). Ang parusang kamatayan ay tinukoy sa ilang mga pangyayari (cf. Lev. 20:1-27; 24:10-23; Num. 15:29-31; Deut. 17:12-13).

Ang lahat ng mga bagay na ito ay ginagawa upang matuto tayong matakot sa Diyos at sa Kanyang mga Kautusan, na nasa ilalim ng Kanyang proteksyon at katarungan, at ang Kanyang tipan sa loob ng Kanyang Templo (Deut. 8:6; Ex. 12:15-19; Gen. 17: 14; Ex. 3:14; Lev. 17:8).

Ang taong sumusumpa sa kanyang ama o ina ay mamamatay na walang anak, at dahil dito ang kanilang mga supling ay mapuputol, o mamatay siyang walang pagsala (Kaw. 20:20; Mat. 15:4; Mark 7:10).

Ang parusang kamatayan ay ipinapataw sa mga:

· pagdukot para sa pakinabang (Deut. 24:7);

· pangangalunya (Deut. 22:22-24);

· sapilitang panggagahasa sa isang dalagang nakatakdang ikasal o may asawa (Deut. 22:25-27);

· pakikipagtalik sa kaparehong kasarian (Lev. 20:13);

· pangkukulam o pakikipagtalik sa hayop o paghahain sa huwad na mga diyos (Ex. 22:18-20);

· paghihimagsik laban sa mga magulang (Deut. 21:18-21);

· paglabag sa Sabbath (Ex. 35:2; Num. 15:32-36);

· maling propesiya na nagtuturo ng pagbabawas ng mga Kautusan ng Diyos (Deut. 13:1-10);

· paghamak sa hukuman sa hindi pagtupad ng hatol (Deut. 17:8-13);

· anak na isang magnanakaw, o isang sumisira sa tipan, o isang taong sumasamba sa diyus-diyosan, nangangalunya, nang-aapi sa dukha at nangangailangan, nananamsam sa pamamagitan ng karahasan, o nagpapahiram na may patubo o tumatanggap ng pakinabang (Ezek. 18:10-13).

Mga Saksi at Entrapment

Walang taong papatayin maliban sa bibig ng dalawa o tatlong saksi (Deut. 17:6). Walang sinumang tao ang dapat patayin sa patotoo ng isang saksi, ni ang nag-iisang saksi ay huwag titindig laban sa kanino man sa anomang kasalanan (cf. Deut. 19:15). Ang kamay ng mga saksi ay siyang unang papatay sa kanya; sa madaling salita, ang mga saksi ay dapat maging bahagi ng proseso ng pagpataw ng kamatayan (Deut. 17:7).

Mula sa konseptong ito sa mga teksto ng paghihintay upang mahuli ang iba, makikita natin na ang entrapment ay isang pagkakasala, tulad ng paninirang-puri. Ang mga ito ay iba't ibang aspeto lamang ng parehong kasalanan at nagtatangkang sirain ang indibidwal sa pamamagitan ng iba't ibang paraan.

Mga uri ng pagpataw ng kamatayan

Mayroong iba't ibang uri ng pagpataw ng kamatayan na tinukoy sa Bibliya:

· Pagsunog (Lev. 20:14; 21:9).

· Pagbato (Lev. 20:1, 27; 24:14; Deut. 21:21).

· Pagbitay (Deut. 21:22, 23; Josh. 8:29).

· Sa Tabak (Ex. 32:27, 28).

Ang mga sistema ng pagpataw ng kamatayan ay dapat isagawa sa huwarang paraan at hindi mandatoryo para sa unang paglabag, maliban na may kaugnayan sa ikaanim na utos.

Ang maling paggamit ng mga kautusan sa ebidensya at ang pagpapatupad ng mga tradisyong Pariseo ay isang paglabag sa kautusan ng Bibliya. Halimbawa, sinasabi ng Bibliya na walang sinumang tao ang dapat parusahan ng kamatayan sa salita lamang ng isang saksi, samantalang sinasabi ng mga tradisyon na sapat na ang isa. Ang sinumang nagpapatupad ng Talmud na sumasalungat sa tuwirang mga salita ng Bibliya sa mga bagay na ito ay nakagawa ng malaking pagkakasala na nauuwi sa kamatayan.

Hindi wastong aplikasyon ng parusang kamatayan

Ang utos na pumatay, sa pagkasira ng ating sariling bayan, ay hindi dapat sundin.

Exodo 1:15-16 At ang hari sa Egipto ay nagsalita sa mga hilot na Hebrea, na ang pangalan ng isa ay Siphra, at ang pangalan ng isa ay Phua: ¹⁶ At kaniyang sinabi, Paghilot ninyo sa mga babaing Hebrea, at pagtingin ninyo sa kanila sa dakong panganganakan; kung lalake, ay papatayin nga ninyo: datapuwa't kung babae ay inyong bubuhayin. (AB)

Ang patakarang ito ay isinulong ng ilang pambansang relihiyosong kulto sa siglong ito, kapwa sa Europa at sa Asya.

Exodo 1:22 At iniutos ni Faraon sa kaniyang buong bayan, na sinasabi, Itatapon ninyo sa ilog bawa't lalake na ipanganak, at bawa't babae ay ililigtas ninyong buháy. (AB)

Awa at katarungan

Ang pagpapatupad ng kautusan ay ayon sa mga tuntunin ng awa at katarungan, at ipinakita ni Cristo kung paano dapat ipatupad ang kautusan. Ang parusang kamatayan - halimbawa may kaugnayan sa pangangalunya - ay hindi mandatoryo, maliban kung ang kasalanan ay paulit-ulit sa walang pagsisising pagsuway sa kautusan.

Ang bawat utos ay nagdadala ng parusang kamatayan upang ipakita ang pantay na puwersa ng kautusan sa lahat ng aspeto. Sa ikaanim na utos lamang ang parusang kamatayan ay ipinag-uutos sa unang pagkakataon, ngunit sa ilang mga kalagayan lamang.

Ipinapahayag ng mga salita ni Cristo na ito ang layunin ng kautusan (Jn. 8:7). Ang kautusan ay dapat ibigay sa awa at katarungan, na walang masamang hangarin sa pagpapatupad, o ng mga naghihintay upang mahuli ang iba.

Ang pagsamba sa diyus-diyosan ay hayagang ipinagbabawal sa Israel, o sa mga taga ibang lupa na nasa loob ng kanilang mga pintuang-daan, at ito ay isang malaking kasalanan.

Deuteronomio 7:22-26 At itataboy na untiunti ng Panginoon mong Dios ang mga bansang yaon sa harap mo: hindi mo malilipol silang paminsan, baka ang mga hayop sa parang ay kumapal sa iyo. ²³ Kundi ibibigay sila ng Panginoon mong Dios sa harap mo, at pagtataglayin sila ng isang malaking kalituhan hanggang sa sila'y mangalipol. ²⁴ At kaniyang ibibigay ang kanilang mga hari sa iyong kamay, at iyong papawiin ang kanilang pangalan sa silong ng langit: walang lalaking makatatayo doon sa harap mo, hanggang sa iyong malipol sila. ²⁵ Ang mga larawang inanyuan na kanilang mga dios ay iyong susunugin sa apoy: huwag mong iimbutin ang pilak o ang ginto na nasa mga yaon, ni huwag mong kukunin para sa iyo, baka sa iyo'y maging silo: sapagka't ito'y isang karumaldumal sa Panginoon mong Dios. ²⁶ At huwag kang magpapasok ng karumaldumal sa iyong bahay, at baka ikaw ay maging itinalaga na gaya niyaon: iyong lubos na kapopootan at iyong lubos na kasusuklaman, sapagka't itinalagang bagay. (AB)

Parusa sa kasalanan at ang karapatan sa buhay sa ilalim ng Kautusan

Walang anak na papatayin dahil sa mga kasalanan ng ama, ngunit ang bawat tao ay papatayin dahil sa kanyang sariling kasalanan (Deut. 24:16, 17; 2Hari 14:6).

Walang sinuman na tumakas mula sa pagkaalipin ang dapat ibalik sa kanyang panginoon. Ang mga lumikas ay dapat bigyan ng lugar na matitirhan sa mga pintuang-daan ng mga lungsod, kung saan nila pinili, at hindi dapat apihin. Sila ay dapat bigyan ng buhay sa ilalim ng kautusan ng Diyos (Deut. 23:15,16).

Pagsuporta at mandatoryong pagpapatupad ng parusang kamatayan

Ang parusang kamatayan ay mandatoryo sa kaso ng sadyang pagpatay, at ang pagpapatapon sa isang lunsod-kanlungan ay mandatoryo para sa hindi sinasadyang pagpatay, hanggang buhay ang saserdote na nauugnay sa lunsod-kanlungan.

Para sa krimen ng pagpatay, ang pagkamatay ng mamamatay-tao ay ang huling resulta at sukdulang kaparusahan ng kautusan.

Mga Bilang 36:13 Ito ang mga utos at ang mga kahatulan, na iniutos ng Panginoon sa pamamagitan ni Moises sa mga anak ni Israel sa mga kapatagan ng Moab sa tabi ng Jordan sa Jerico. (AB)

Kailan ang pagpatay ay hindi krimen

Hindi krimen ang pumatay kung isasagawa ayon sa Kautusan ng Diyos, gaya ng nabanggit kanina.

Exodo 4:24 At nangyari sa daan, sa dakong panuluyanan, na sinalubong ng Panginoon siya, at pinagsikapang patayin siya. (AB)

Ipinakita ng Diyos ang Kanyang intensyon dito na puksain si Moises dahil hindi niya sinunod ang tipan kaugnay ng pagtutuli ng kanyang anak.

Ginamit ng Diyos ang kamatayan ng mga tao sa nakalipas na mga siglo bilang isang halimbawa para sa atin. Walang kasalanan sa pagpapatupad ng kautusan ayon sa parusang kamatayan, sapagkat ang nagpatupad ng Kautusan ng Diyos ay ang Mesiyas, na noon at ngayon ay walang kasalanan.

Ang proteksyon ng Tabernakulo at ang mga karapatan at tungkulin ng paglilingkod sa Diyos ay bahagi rin ng kautusan.

Mga Bilang 18:22 At sa haharapin ay huwag lalapit ang mga anak ni Israel sa tabernakulo ng kapisanan, baka sila'y magtaglay ng kasalanan, at mamatay. (AB)

Ang batas na ito ay tumuturo sa bagong Templo at ang paghihiwalay ng mga hinirang sa pagkasaserdote ni Melquisedec mula sa lipunan. Ang pagbabago sa kautusan ay nag-alis sa isa mula sa una patungo sa ikalawang pagkabuhay na mag-uli. Ang Templo ay tinanggal; at ang bagong Templo ay binubuo ng mga buhay na bato.

Maaaring patayin ang isang tao bilang proteksyon sa ari-arian, o sa pagpapatupad ng isang hatol na ginawa batay sa utos ng hukuman alinsunod sa kautusan bilang resulta ng krimen at parusa. Ang pagpataw ng kamatayan sa alinmang kaso ay hindi kasalanan, ni hindi isang paglabag sa layunin ng ikaanim na utos.

Ang mga lunsod-kanlungan at kautusan na may kinalaman sa aksidenteng pagpatay, ay hindi nagliligtas sa isang mamamatay-tao, kahit na ang indibidwal ay humawak sa dambana ng Diyos. Ito ay hindi isang pagbabawal para sa pagpapatupad ng katarungan.

Exodo 21:12-14 Ang sumakit sa isang tao, na ano pa't mamatay ay papataying walang pagsala. ¹³ At kung hindi sinasadya ng isang tao, kundi Dios ang naghulog sa kaniyang kamay; ay lalaanan kita ng isang dako na kaniyang tatakasan. ¹⁴ At kung magtangka ang sinoman sa kaniyang kapuwa, na pumatay na may daya, ay alisin mo siya sa aking dambana, upang patayin. (AB)

Ang pagbabawal sa paggamit ng isang baka para sa pagkain kung ito'y nanunuwag ng sinuman ay upang gawing hindi magagamit ang laman nito, at sa gayon ay mapigilan ang mga tao sa paggamit at pag-aalaga ng mga mapanganib na hayop. Kung ang may-ari ay sadyang nag-aalaga ng mga mapanganib na hayop, ang may-ari ay mananagot din at dapat litisin. Saklaw din nito ang mga aso at iba pang alagang hayop. Ang mga mababangis na hayop na inaalagaan sa mga zoo ay ibang usapin, sapagkat ang layunin ng mga ito ay pumatay at ipagtanggol ang sarili laban sa pagpaslang. Ang pananagutan sa pagkakataong ito ay nasa pagkamatay ng hayop at sa mga danyos.

Exodo 21:28-36 At kung ang isang baka ay manuwag ng isang lalake o ng isang babae, na ano pa't mamatay, ay babatuhing walang pagsala ang baka at ang kaniyang lama'y hindi kakanin; datapuwa't ang may-ari ng baka ay maliligtas. ²⁹ Datapuwa't kung ang baka ay dating manunuwag sa panahong nakaraan, at naisumbong na sa mayari at hindi niya kinulong, na ano pa't makamatay ng isang lalake, o isang babae: ay babatuhin ang baka at ang may-ari naman ay papatayin. ³⁰ Kung siya'y atangan ng katubusan ay magbibigay nga siya ng katubusan sa kaniyang buhay anomang iatang sa kaniya. ³¹ Maging manuwag sa isang anak na lalake o babae man, ay gagawin sa kaniya ayon sa kahatulang ito.

Ang hindi pagbabayad ng itinakdang danyos ay kapalit ng buhay. Ang danyos ay umaabot sa lawak ng ari-arian ng indibidwal, ibig sabihin, “anuman ang iatang sa kanya.”

³² Kung ang baka ay manuwag sa isang aliping lalake o babae, ay magbabayad ang may-ari ng tatlong pung siklong pilak sa kanilang panginoon, at ang baka ay babatuhin.

Ang pinsalang natamo ng mga manggagawa dito ay tinutukoy bilang halaga ng isang alipin: tatlumpung pirasong pilak. Ang salaping ito ay ibinabayad sa may-ari, na siyang responsable sa pangmatagalang kapakanan ng tagapaglingkod. Kaya ang pagbabayad ay hindi basta nagpapahintulot para sa pag-alis ng responsibilidad. Ang lipunan sa ganitong paraan ang responsable sa kapakanan ng lahat ng nasasakupan nito.

Sa usapin ng mga danyos, ang bawat isa ay responsable sa kanyang sariling mga kilos.

³³ At kung ang sinoman ay magbubukas ng isang balon, o huhukay ng isang balon at hindi tatakpan, at ang isang baka, o ang isang asno ay mahulog sa loob, ³⁴ Ay sasaulian ng may-ari ng balon; magbabayad siya ng salapi sa may-ari ng mga yaon, at ang patay na hayop ay magiging kaniya.

Ang halaga ay nababawasan ng patay na hayop. Ang responsibilidad para sa pagtanggal nito ay nasa nagkasala rin. Kaya't ang buong kapabayaan sa usapin ay isinasaalang-alang.

³⁵ At kung ang baka ng sinoman ay sumakit sa baka ng iba, na ano pa't mamatay; ay kanila ngang ipagbibili ang bakang buháy, at kanilang paghahatiin ang halaga niyaon; at ang patay ay paghahatiin din nila. ³⁶ O kung kilala, na ang baka ay dating manunuwag sa panahong nakaraan, at hindi kinulong ng may-ari; ay tunay ngang magbabayad siya, ng baka kung baka, at ang patay na hayop ay magiging kaniyang sarili. (AB)

Mayroong dalawang uri ng pagpatay dito. Ang isa ay bunga ng normal na panganib, sapagkat ang mga hayop ay kilalang lumalaban ayon sa kanilang likas na ugali; kaya't ang kawalan ay pantay na pinapasan. Kung saan ang isang kawan ay kilala na isang problema, kung gayon ang kapabayaan ay sinisisi sa may-ari. Ito ay pareho sa modernong panahon kung saan ang mga baka ay nakakalat sa daan at nagdudulot ng pinsala sa iba.

Levitico 24:17-21 At ang manakit ng malubha sa kanino mang tao, ay papataying walang pagsala; ¹⁸ At ang manakit ng malubha sa isang hayop ay magpapalit: hayop kung hayop. ¹⁹ At kung ang sinoman ay makasakit sa kaniyang kapuwa: ayon sa ginawa niya ay gayon ang gagawin sa kaniya; ²⁰ Bugbog kung bugbog, mata kung mata, ngipin kung ngipin: ayon sa kaniyang pagkasakit sa tao, ay gayon din ang gagawin sa kaniya. ²¹ At ang pumatay ng isang hayop ay magpapalit, at ang pumatay sa isang tao ay papatayin. (AB)

Ang ganitong uri ng paghihiganti sa kautusan ay upang ihinto ang sinasadya at masasamang pinsala: kamatayan sa kamatayan, mata sa mata, ngipin sa ngipin. Ang karahasan ay dapat alisin sa ating bayan. Ang kaso ng hindi sinasadyang pinsala ay ibang usapan, at dito ang pagkawala ay binabayaran ng mga danyos ayon sa kabigatan ng pangyayari.

Ang kaso ng lihim at masasamang pinsala ay nagdudulot sa may kagagawan ng isang sumpa. Ang mga tao ay dapat sumang-ayon sa katotohanang ito sa pamamagitan ng pagsasabi ng Amen (o katotohanan, o tunay nga, o Siya nawa), bilang pagsang-ayon sa hatol. Nalalapat pa rin ang parusa ngunit ang sumpa ay idinagdag pa rito.

Deuteronomio 27:24-25 Sumpain yaong sumakit ng lihim sa kaniyang kapuwa. At ang buong bayan ay magsasabi, Siya nawa. ²⁵ Sumpain yaong tumanggap ng suhol upang pumatay ng isang taong walang sala. At ang buong bayan ay magsasabi, Siya nawa. (AB)

Malinaw ang kautusan na walang dapat kaawaan sa kaso ng pagpatay at kasamaan.

Deuteronomio 19:21 Huwag kang magpapakita ng pagkahabag; buhay sa buhay, mata sa mata, ngipin sa ngipin, kamay sa kamay, paa sa paa. (AB01)

Hinihingi ng kautusan na walang taong binitay sa isang puno ang maaaring manatili buong gabi sa punong iyon; siya ay ililibing sa araw na iyon. Ang kautusan na ito ay madalas na nilalabag ng mga Griyego at Romano at ang gawain na ito ng pag-iiwan sa mga lalaki na nakabitin magdamag ay pumasok sa kanilang anyo ng Cristianismo.

Deuteronomio 21:22-23 “Kung ang isang lalaki ay magkasala ng kasalanang nararapat sa kamatayan at siya'y patayin, at siya'y ibinitin mo sa isang punungkahoy; ²³ ang kanyang bangkay ay hindi dapat manatili nang magdamag sa punungkahoy. Dapat siyang ilibing sa araw ding iyon, sapagkat ang taong binitay ay isinumpa ng Diyos upang huwag mong marumihan ang iyong lupa na ibinibigay sa iyo ng Panginoon mong Diyos bilang pamana. (AB01)

Ang lupain ay hindi dapat sumpain dahil sa kalupitan at kawalang-awa na ito. Kaya ang pagbitay ay kinuha bilang karaniwang paraan ng pagpapatupad. Ang libing ay dapat sa araw na iyon; ang layunin ay upang iligtas ang bansa mula sa kalupitan at karahasan, nang sabay.

Ang Diyos ay nagtataas ng isang tagapagligtas sa Kanyang panahon.

Mga Bilang 25:7-9 At nang makita ni Phinees, na anak ni Eleazar, na anak ni Aaron na saserdote, ay tumindig siya sa gitna ng kapisanan, at humawak ng isang sibat sa kaniyang kamay; ⁸ At siya'y naparoon sa likod ng lalaking Israelita sa loob ng tolda, at kapuwa niya sinaksak, ang lalaking Israelita at ang babae sa kaniyang tiyan. Sa gayon ang salot ay natigil sa mga anak ni Israel. ⁹ At yaong nangamatay sa salot ay dalawang pu't apat na libo. (AB)

Si Phineas ay hinatulan na matuwid sa pagpataw ng kamatayan sa mga salarin na ito, nang ang bansa ay nakatayo nang walang ginagawa at ang salot ay natigil dahil sa kanyang kasigasigan. Ang aral ay “huwag kang susunod sa karamihan na gumawa ng masama” (Ex. 23:2), o upang sirain ang kahatulan.

Ang pagsamba sa diyus-diyosan ay nagkakaroon ng mandatoryong parusang kamatayan.

Deuteronomio 13:11-18 At maririnig ng buong Israel, at matatakot, at hindi na gagawa ng anomang kasamaan pa na gaya nito sa gitna mo. ¹² Kung iyong maririnig saysayin ang tungkol sa isa sa iyong mga bayan, na ibinibigay sa iyo ng Panginoon mong Dios upang tumahan ka roon, na sasabihin. ¹³ Ilang hamak na tao ay nagsialis sa gitna mo, at iniligaw ang mga nananahan sa kanilang bayan, na sinasabi, Tayo'y yumaon at maglingkod sa ibang mga dios, na hindi ninyo nangakilala; ¹⁴ Ay iyo ngang sisiyasatin at uusisain, at itatanong na mainam; at, narito, kung magkatotoo at ang bagay ay tunay, na nagawa sa gitna mo ang gayong karumaldumal; ¹⁵ Iyo ngang susugatan ng talim ng tabak, ang mga nananahan sa bayang yaon, na iyong lubos na lilipulin, at ang lahat na nandoon at ang mga hayop doon ay iyong lilipulin ng talim ng tabak. ¹⁶ At iyong titipunin ang buong nasamsam doon, sa gitna ng lansangan niyaon, at iyong susunugin sa apoy ang bayan, at ang buong nasamsam doon, na bawa't putol, ay sa Panginoon mong Dios; at magiging isang bunton ng dumi magpakailan man; hindi na muling matatayo. ¹⁷ At huwag kang magsasagi ng bagay na itinalaga sa iyong kamay: upang talikdan ng Panginoon ang kabagsikan ng kaniyang galit, at pagpakitaan ka niya ng kaawaan, at mahabag sa iyo at paramihin ka, na gaya ng isinumpa niya sa iyong mga magulang; ¹⁸ Pagka iyong didinggin ang tinig ng Panginoon mong Dios, na iyong gaganapin ang lahat ng kaniyang mga utos na aking iniuutos sa iyo sa araw na ito, na iyong gagawin ang matuwid sa paningin ng Panginoon mong Dios. (AB)

Nagkasala si Solomon at namatay sa natural na kamatayan. Gayunpaman, ang kanyang gantimpala ay nakasalalay sa kanyang pagsisisi.

Ang parusang kamatayan ay nasa kamay ng pamilya, at ang mga magulang ang responsable sa mga kilos ng kanilang mga anak. Kaya ang mga pinsalang idinulot ng mga bata ay responsibilidad ng pamilya hanggang sa kanilang pagtanda. Ang isang suwail na kabataan ay responsibilidad ng mga magulang, at ihahatid nila siya sa mga mahistrado para sa hatol.

Deuteronomio 21:18-21 Kung ang isang lalake ay may matigas na loob at mapanghimagsik na anak, na ayaw makinig ng tinig ng kaniyang ama, o ng tinig ng kaniyang ina, at bagaman kanilang parusahan siya ay ayaw makinig sa kanila: ¹⁹ Ay hahawakan nga ng kaniyang ama at ng kaniyang ina at dadalhin sa mga matanda sa kaniyang bayan, at sa pintuang-bayan ng kaniyang pook; ²⁰ At kanilang sasabihin sa mga matanda sa kaniyang bayan. Itong aming anak ay matigas na loob at mapanghimagsik, na ayaw niyang dinggin ang aming tinig; siya'y may masamang pamumuhay, at manglalasing. ²¹ At babatuhin siya ng mga bato, ng lahat ng mga lalake sa kaniyang bayan upang siya'y mamatay: gayon mo aalisin ang kasamaan sa gitna mo; at maririnig ng buong Israel, at matatakot. (AB)

Gayundin ang nasusulat: “Huwag ninyong ipamungkahi sa galit ang inyong mga anak” (Efe. 6:4; Col. 3:21). Ang istraktura ng ikalimang utos ay binago ng konsepto ng ikaanim na utos. Walang anak ang dapat ipamungkahi sa galit sa ilalim ng ikalimang utos, upang sila ay patayin sa ilalim ng ikalima at ikaanim na utos. Ang magulang ay nagkasala sa ikaanim na utos sa pamamagitan ng pag-iimbita ng parusang kamatayan sa ilalim ng ikalimang utos. Kaya't makikita natin ang interpretasyon ni Pablo sa Efeso at Colosas.

Ang pangangailangan ng matapat na pagsunod ay itinuturo sa pamilya at pinalalakas sa buong bansa, gaya ng makikita sa Mga Bilang 14:1-45. Ang tekstong ito ay tinalakay sa seksyon sa Kautusan at ang Unang Utos [253].

Pagsunod sa Kalooban ng Diyos

Mas gusto ng Panginoon ang pagsunod kaysa hain.

Deuteronomio 11:1-32 [BASAHIN NG BUO]

Kaya't ang Panginoon ang nagbibigay ng buhay, kahabaan ng mga araw, at proteksyon sa lupa ayon sa pagsunod. Sa lahat ng ito, ang kakayahan upang pumatay ng nilikha ay ipinagkatiwala sa tao (cf. Deut. 12:15).

Ang pagsunod sa kalooban ng Diyos ay kailangan para mabuhay. Ang bansa ay naipanumbalik na ng maraming beses. Maraming beses na rin itong pinarusahan ng Diyos, subalit hindi pa rin ito nakikinig. Nang ang Israel ay binigyan ng pagkakataong magtamo ng kaligtasan, hindi nila ito ginawa at iniwan sila ng Diyos; pagkatapos ay nais nilang gawin ito sa kanilang sariling pamamaraan. Sa loob ng apatnapung taon ang Israel ay nagpagala-gala sa ilang sa kasalanan, at namatay sa ilang. Ang mga bata lamang ang nakaligtas at nakapasok sa Lupang Pangako. Gayon din, ang mga lipi ni Juda at bahagi ng Levi at Benjamin ay namatay sa ilang sa loob ng apatnapung jubileo. Katulad nito, ang karamihan ng mga lipi ng Israel na nanatiling di-nagbalik-loob ay namatay. Lahat sila ay pinatawan ng parusang kamatayan, tulad ng pagkamatay ng kanilang mga ama (maliban kay Caleb ng Juda at Josue ng Ephraim) at haharap sa ikalawang pagkabuhay na mag-uli dahil sa kanilang pagsuway. Marami sa Ephraim at mga lipi ang tumanggap sa Mesiyas at naging bahagi ng 144,000. Ang lahat ng labindalawang apostol ay mula sa Juda at Levi mula sa rehiyon ng Galilea, habang si Pablo ay mula sa Benjamin.

Ang kautusan at ang ikaanim na utos na kasama nito ay may pangangailangan na magbigay ng buhay at protektahan ang buhay. Ang kabiguang kumilos sa ilalim ng utos na ito ay nagreresulta sa pagkasira ng lipunan. Ang kautusan ay dapat balansehin na may awa at katarungan; gayunpaman, hindi dapat ipagpaliban ang katarungan. Hindi rin dapat ipagkait ang katarungan sa pamamagitan ng kabiguan na maisakatuparan ang katarungan dahil sa kahinaan. Ang awa at pagpaparaya ay hindi kahinaan, at ang katarungan ay hindi dapat ipagkamali sa pabaya na pangangasiwa ng kautusan.

PO Box 369, WODEN ACT 2606, AUSTRALIA