Balanse [209]

Sa pangkalahatan, ang mga tao ay madalas na nakakakuha ng mga nakatakdang ideya, kadalasang hindi nanggaling sa mausing pag-aaral at pag-unawa. Halimbawa, marami sa atin ang nag-iisip na tayo ay sobra sa timbang at nagsisimulang mag-diet. Ang diet na pipiliin natin ay maaaring magkaroon ng mabilis at madaling pagbaba ng timbang ngunit maaaring hindi natin nauunawaan na ito malamang ay magpapahina sa ating natural na metabolismo na maaaring magresulta sa mabilis na pagbalik ng nawalang timbang at higit pa. Kaya't napapansin natin na napasali tayo sa paikot-ikot na uso ng diet, bawat isa ay nangangako sa atin ng payat na pangangatawan na ating pinapangarap. Ang ilan ay naniniwala na ang vitamin supplements ay malulutas ang karamihan sa mga kakulangan sa nutrisyon; ang iba ay umiiwas sa mga partikular na pagkain, hal. asin, itlog, dairy foods o iba pang pagkain o kumbinasyon ng mga pagkain. Ang balanseng paraan sa kalusugan ay mahalaga sa lahat ng aspeto. Dapat nating samantalahin ang impormasyong pang-agham, kapaligiran at medikal na magagamit natin.

Marami sa ating mga problema sa kalusugan ay dahil sa ating paraan ng pamumuhay. Sinusunog natin ang kandila sa magkabilang dulo, kung baga. Hindi tayo nakakakuha ng sapat na ehersisyo, pahinga, sariwang hangin o kumakain tayo ‘nang nagmamadali’. Kumakain tayo masyado ng mga maling pagkain, at kulang sa tamang pagkain. Ang ating mga diet ay hindi tama ang balanse. Ang ating kapaligiran ay lalong nagiging polluted. Ang hangin na ating nilalanghap ay marumi, gayundin ang ating tubig. Nagdudulot tayo ng kontaminasyon ng pesticides at heavy metals sa prutas at gulay at samakatuwid ay isang panganib sa kalusugan sa ilang lugar (tingnan ang araling Ang Mga Kautusan sa Pagkain (No. 015)). Sa pamamagitan ng pagdaragdag ng hormones sa pagkain ng manok, naaapektuhan natin ang kalidad ng manok sa ating diet. Ang mga additives sa pagkain ng baka ay nakakasira sa kalidad ng karne ng baka. Sa katunayan, ang pinakaligtas na karne na makakain ngayon ay mutton o range fed beef.

Ang iba ay sinisira ang kanilang kalusugan sa pamamagitan ng paninigarilyo at tayong mga hindi naninigarilyo ang kadalasang napipilitang magdala ng mga epekto nito (sa pamamagitan ng passive smoking). Ang ating kabiguan na sumunod sa mga kautusan sa pagkain ng Bibliya ang nag-aambag sa kawalan ng balanse sa food chain. Ang mga problemang ito ang nagpapataas ng insidente ng allergic reaction na nagreresulta sa pangangailangang iwasan ang ilang mga sangkap.

Wala tayong masyadong magagawa sa ilang bagay. Gayunpaman, mayroon tayong obligasyon na tiyakin na ang ginagawa natin ang pinakamabuti ayon sa ating kaalaman sa mga aspeto na kaya nating kontrolin.

Mula sa ilang komentong nagmula sa araling Vegetarianismo at ang Bibliya [183], naging malinaw na may ilang mga mambabasa na hindi nakaunawa na ang isa sa mga isyu na kabilang ay balanse. Binabalaan tayo ng Bibliya tungkol sa katakawan at paglalasing – wala sa mga ito ang makapapasok sa Kaharian ng Diyos (1Cor. 6:9-10). Sinasabi rin sa atin ng Bibliya na walang kasalanan sa pagkain at pag-inom (Deut. 14:25-26). Ang balanse o pagtitimpi ang mensaheng ibinibigay sa atin. Binigyan tayo ng ilang malinaw na tagubilin sa kung ano ang maaari at hindi natin maaaring kainin (Lev. 11:1-46; Deut. 14:3-21) at may napakagandang dahilan para sa mga tagubiling ito. Ang araling Ang Mga Kautusan sa Pagkain (No. 015) ay nagbibigay ng ilang paliwanag sa mga kadahilanang ito.

Ang Bibliya ay nagbibigay sa atin ng malinaw na mga tagubilin kung paano mamuhay nang may tamang balanse. Ang ilan sa mga ito ay detalyadong ipinaliwanag – tingnan ang mga tuntunin sa Levitico tungkol sa malinis at maruming pagkain (Lev. 11), paglilinis pagkatapos ng panganganak (Lev. 12), mga sakit (Lev. 13 hanggang Lev. 15), pakikipagtalik (Lev. 18). Ang mga ito ay inulit sa Deuteronomio na tumatalakay din sa kaayusan ng bansa, krimen at kaparusahan, kaayusan sa kalinisan, personal na kalinisan, pag-aasawa, ikapu, at mga bunga ng pagsunod at pagsuway. Dapat din nating tandaan na sinabi ni Cristo na wala ni isang tuldok o kudlit ang mawawala sa kautusan hanggang sa matupad ang lahat (Mat. 5:18). Samakatuwid, ang mga kautusang ito sa Lumang Tipan ay may bisa ngayon gaya noon.

Ang mga kautusan ay malinaw, ngunit ang mga dahilan sa likod ng mga ito ay hindi laging malinaw. Para sa marami, ang dahilan ay hindi mahalaga. Kung sinabi ng Diyos na ganito ang paraan nito, tatanggapin ng mga taong iyon ang katotohanang iyon at gagawin nila ang kanilang makakaya upang mamuhay ayon sa mga kautusang iyon. Ang iba ay nais malaman kung bakit. Sa maraming mga kaso common sense ang nagbibigay ng mga dahilan. Sa ibang mga kaso kailangan nating tumingin sa agham. Ang araling Ang Mga Kautusan sa Pagkain (No. 015) ay gumagamit ng agham upang ipakita ang mga dahilan kung bakit ang ilang pagkain ay malinis at ang iba ay hindi malinis. Halimbawa, ang mga doktor, dietitian, nutritionist, at research scientist ay madaling maipapaliwanag kung bakit hindi natin dapat kainin ang taba mula sa mga hayop. Ang mga panganib ng high cholesterol diets ay karaniwang kaalaman na ngayon. Natunton ng pananaliksik ang sanhi ng marami sa mga sakit na dinaranas natin sa ating mga diet. Mahalagang maunawaan na binigyan tayo ng Diyos ng iba't ibang uri ng pagkain – karne, prutas, butil, gulay, atbp. – na hindi dapat hamakin. Ibinigay ang mga ito sa atin upang tayo ay mabigyan ng sustansya. Tiyak na alam ng Diyos na lumikha sa atin kung ano ang kailangan natin para matiyak ang malusog na pangangatawan.

Tila walang gaanong argumento sa pangangailangang kumain ng mga butil, prutas at gulay. Gayunpaman, mayroong malaking argumento tungkol sa pagkain ng karne. Ang problemang ito ay hindi lamang tumutukoy sa mga Seventh Day Adventist, kundi pati na rin sa maraming tao sa lahat ng relihiyon o walang relihiyon na umiiwas sa karne dahil sa lahat ng uri ng mga kadahilanan. Sa pakikipag-usap sa isang nutritionist na nagtatrabaho para sa Australian Meat and Livestock Corporation, tila ang mga dietitian na nagtataguyod ng high fibre, low fat diets ngayon ay nagsasabing mas mahalaga ang pagkakaroon ng pagkakaiba-iba sa pagkain. Upang makabuo ng diet na naglalaman ng lahat ng mga elemento ng nutrisyon para sa isang healthy balanced diet, kailangan nating kumain ng iba't ibang uri ng mga pagkain mula sa lahat ng mga pangunahing grupo ng pagkain.

Walang iisang pagkain (maliban na lang marahil sa manna) na naglalaman ng lahat ng kinakailangang sustansya. Tanging sa pagkain ng iba’t ibang pagkain tayo makasisiguro na makakain ng sapat na dami ng vitamins, minerals, trace elements at iba pang kailangan natin. Ang vitamin supplements ay tiyak na nakakatulong kapag kulang ang diet ngunit hindi dapat inumin nang walang pag-iingat. Ang labis na vitamins ay maaari ding maging sanhi ng malubhang problema sa kalusugan.

Isa sa mga pangunahing isyu tungkol sa pagkain ng o pag-iwas sa karne ay ang iron. Napakahalaga ng iron dahil:

(a) ito ang paraan kung saan ang katawan ay nabibigyan ng oxygen sa anyo ng haemoglobin sa red blood cells. Ang kakulangan sa iron ay nangangahulugang pagbaba ng red blood cells na nagreresulta sa anaemia;

(b) ang cells na lumalaban sa impeksyon ay umaasa sa sapat na reserba ng iron;

Mayroong dalawang uri ng iron sa pagkain.

Haem Iron. Ito ay matatagpuan sa red meat, atay, seafood [malinis na isda] at manok. Ang Haem iron ay sampung beses na mas madaling maabsorb ng ating katawan kaysa sa non-haem iron. Ang lean red meat ay isa sa pinakamayamang pinagmumulan ng haem iron at naglalaman ng tatlong beses na mas maraming iron kaysa sa manok o isda.

Non-haem Iron. Ito ay matatagpuan sa tinapay, prutas, gulay, iron fortified breakfast cereal, beans, lentils at itlog. Ang non-haem iron ay hindi madaling naaabsorb ng katawan ngunit ang absorption nito ay maaaring tumaas ng apat na beses sa pamamagitan ng pagsasama ng karne o isang pagkaing mayaman sa vitamin C sa iisang pagkain (Eating for Vitality - 3 easy steps to an iron-rich diet. A pamphlet provided by the Australian Meat and Livestock Corporation, March 1996).

Habang ang karne at mga pagkaing mayaman sa vitamin C ay nagpapataas ng non-haem iron absorption, binabawasan naman ng tsaa, kape at gatas ang absorption ng non-haem iron at, samakatuwid, karamihan sa mga vegetarian (bilang isang pangangailangan) ay umiiwas sa mga sangkap na ito o tinitiyak na hindi sila iniinom kasabay o malapit sa oras ng pagkain.

Dapat tandaan na ang vitamin B12 ay kinakailangan para sa paggawa ng nucleic acids, pagpapanatili ng myelin sa nervous system, at ang tamang paggana ng folic acid (isa pang vitamin B). Ang pinakamatinding epekto ng kakulangan ay pernicious anaemia at paghina ng nervous system. Ang vitamin B12 ay ginagawa lamang ng ilang micro-organisms at nakapaloob lamang sa mga pagkaing galing sa hayop. Ang magagandang pinagkukunan ay karne, partikular na ang atay, isda at itlog (from The Concise Medical Dictionary, 2^nd Ed., 1985).

Ang isang kamakailang inilabas na pag-aaral ng Seventh Day Adventist Hospital ang nagpapakita na ang strict vegetarians ay nanganganib magkaroon ng malubhang sakit sa kalusugan dahil sa kakulangan sa vitamin B12. Ang pag-aaral ay ilalathala nang buo sa American Journal of Clinical Nutrition. Ang survey ay isinagawa sa 245 na ministro ng Seventh Day Adventist. 200 sa kanila ay naging vegetarian sa loob ng mahigit 20 taon. 77% ay may B12 intakes na mas mababa sa minimum na kinakailangan at ang problema ay nauugnay sa kanilang diet. Ayon kay Mr Hokin, direktor ng pathology sa Sydney Adventist Hospital, ang kakulangan sa B12 ay maaaring magdulot ng panghihina, pamamanhid, at pangangalay ng mga paa't kamay, at kalaunan ay megaloblastic o “pernicious” anaemia, at paghina ng spinal cord (cf. Canberra Times, Sat. 12 July 1997, p. 5).

Ang mga ministro sa pag-aaral ay alinman sa lacto-ovo vegetarians – kumonsumo ng gatas at itlog ngunit mas mababa sa isang serving ng karne bawat linggo ‑ o vegans, na tumatanggi sa lahat ng produkto ng hayop.

Ipinakita ng pag-aaral na ang diet sa halip na mal-absorption o increased excretion ang pangunahing dahilan. Sinabi ni Mr Hokin na “ito ay mahalaga dahil maraming mga aklat ang nagsasabi na hindi ang diet ang pangunahing dahilan ngunit marami sa mga ito ay nagmula sa US kung saan mayroong malawakang fortification ng mga pagkain”.

Inirerekomenda ng World Health Organization ang minimum B12 daily allowance na isang microgram bawat araw. Sinabi ni Mr Hokin na hindi bababa sa 15 hanggang 20 servings bawat linggo ng mga dairy product, itlog at fortified soy milk ang kinakailangan upang makamit ang minimum maintenance intake. 23% lamang ng mga vegetarian sa kanyang pag-aaral ang nakamit ang minimum maintenance intake. Ang mga kumakain ng karne ay nakakakuha ng 3-9 micrograms bawat araw na bumubuo ng reserba sa atay. Ang lacto-ovo vegetarians ay nakakakuha ng kanilang B12 mula sa gatas, yoghurt, keso at itlog, ngunit ang mga vegan ay walang nakukuha maliban kung sila ay umiinom ng mga supplement o kumakain ng mga fortified na pagkain tulad ng substitute meats, soy milk at cereal. Sa pagsasagawa, hindi ito nangyayari kahit na sa mga responsableng ministro ng relihiyon.

Ang mga vegan ang higit na nanganganib ngunit ang parehong klase ay nasa matinding panganib. Ang epekto sa spinal column ay nakakaapekto rin sa mga mata, at ang mga problema sa paningin ay laganap sa mga vegetarian lalo na sa mga eye muscles at irises. Ang kakulangan ay talagang napapansin sa mga mata sa paglipas ng panahon (tingnan din ang araling Vegetarianismo at ang Bibliya [183]) para sa biblikal na pananaw sa gawaing ito).

Ang mga pag-aaral tulad ng Randomised study of cognitive effects of iron supplementation in non-anaemic iron-deficient adolescent girls sa Lancet, Vol. 238, 12 October 1996, at Contributions of Haem and Non-haem Iron to Human Nutrition in Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 31(4):333-367 (1992), ay mga halimbawa ng uri ng pananaliksik na ginagawa sa nutrisyon at matatagpuan sa mga aklatan. Ang paksang ito ay napaka-komplikado at walang pahintulot para sa malalim na pagsusuri. Ang punto ay binigyan tayo ng Diyos ng mga pagkaing kailangan natin upang mapanatili ang ating kalusugan sa pinakamabuting antas. Ang mga prutas at gulay ay kilalang nakakaiwas ng cancer. Ang green leafy vegetables ay nakakatulong sa pagbuo ng malusog na nervous system. Ang vitamin A (retinol) ay mahalaga para sa paglaki, paningin sa dim light at pagpapanatili ng malambot na mucous tissue. Ito ay matatagpuan sa mga pagkaing nagmula sa hayop, lalo na sa gatas, pula ng itlog at atay. Ito ay nabuo sa katawan mula sa pigment beta-carotene, na nasa ilang pagkaing gulay, hal. repolyo, letsugas at carrots.

Ang kakulangan ng vitamins sa ating diet ay nagdudulot ng iba't ibang mga sakit. Ilang mga kilalang halimbawa ay ang kakulangan sa vitamin C ay nagdudulot ng scurvy; kakulangan sa vitamin B complex ay nagdudulot ng mga kondisyon tulad ng beriberi, anaemia, paghina ng nervous system; at ang kakulangan sa vitamin D ay nagdudulot ng rickets.

Gaya ng naunang nabanggit, walang iisang pagkain ang naglalaman ng lahat ng sustansyang kailangan natin kaya dapat tayong magkaroon ng napakaraming iba't ibang pagkain hangga’t maaari. Kasama dito, gaya ng alam nating lahat, ang mga produkto ng hayop na ‘malinis’ na uri (kabilang ang dairy products at itlog), prutas at gulay, at mga butil at cereal. Dapat ding uminom ng maraming tubig. Ang tamang balanse ng mga pagkaing ito, kasama ng tamang ehersisyo, trabaho, paglalaro at pahinga ay magbibigay sa atin ng balanseng pamumuhay.

Kung tayo ay pisikal na malakas at malusog, malaki ang naitutulong nito sa pagkakaroon ng malusog na kaisipan. Gayunpaman, lahat tayo ay may kakayahang maging makitid ang pag-iisip; isinusuot natin ang mga piring at tumatangging tumingin ng ibang pananaw. Paano natin malalaman kung ano ang totoo kung hindi tayo nagbabasa ng malawakan at sinusuri ang ating binabasa? Sa parehong paraan, bakit mag-aaksaya ng oras sa pagbabasa ng bagay na alam nating hindi totoo? Tila kailangang maging mapili nang tama.

Ang isa pang larangan ng pagtatalo ay ang alak at lahat ng uri ng alkohol. Muli, malinaw ang Bibliya. Ang alkohol ay pinahihintulutan (Deut. 14:26) at inirerekomenda pa nga (1Tim. 5:23). Sinasabi ng medical science na ang regular na pag-inom ng alak ay nakakabawas sa panganib ng mga atake sa puso. Gaya ng lahat ng bagay, ang pag-abuso sa substance na ito ang kinokondena, sa bibliya at agham. Ang araling Ang Alak sa Bibliya (No. 188) ay nagbibigay ng malalim na pag-aaral sa pananaw ng Bibliya at dapat basahin kasabay ng araling ito.

Hindi sinasabi na kailangan kumain ng karne at alak bawat kain o kahit araw-araw. Gayunpaman, sa pamamagitan ng paggamit ng iba’t ibang mabubuting prutas, gulay, karne at halaman na inilaan ng Diyos para sa atin, maaari nating tamasahin ang kalidad ng buhay na inilaan para sa atin. Kapansin-pansin ang mga pag-aaral sa USA ng mga taong nabuhay nang higit sa 100 taong gulang. Ang mga taong ito ay kumain ng karne, uminom ng alak at nagsipag sa trabaho. Tila nabalanse nila nang maayos ang kanilang buhay. Ang pagtuturo na maling uminom ng alak o kumain ng karne ay hindi ayon sa Bibliya at, sa katunayan, kinondena ni Pablo (1Tim. 4:1-5; basahin din ang mga araling Ang Doktrina ng mga Demonyo sa mga Huling Araw (No. 048) at Vegetarianismo at ang Bibliya [183]).

Mahalagang sundin natin ang mga kautusan ng Diyos sa paggamit ng mga pagkaing ibinigay Niya sa atin sa pinakabalanse at pinakamasayang paraan na alam natin sa loob ng limitasyon ng kaalamang mayroon tayo.

Malinaw na, ang ating mga problema sa kalusugan ay hindi laging nalulutas sa pamamagitan ng diet at balanseng pamumuhay, bagaman mababawasan nito ang mga ito. Mahalagang humingi tayo ng payo, upang matiyak na gagawa tayo ng ganap na napag-isipang desisyon batay sa lahat ng katotohanang magagamit. Matapos makuha ang lahat ng impormasyong magagamit upang makagawa ng ating mga desisyon, dapat tayong lumapit sa Diyos sa panalangin na humihingi sa Kanyang patnubay at dapat nating ipatupad ang desisyong iyon nang may pananampalataya.

Ang prinsipyo ng balanse ay kailangang ipatupad sa lahat ng aspeto ng ating buhay – hindi lamang kaugnay sa pagkain, kundi pati na rin sa panonood ng telebisyon, sa mga aklat na ating binabasa, sa uri ng libangang ating tinatamasa, at sa paraan ng ating pamumuhay. Dapat nating isaalang-alang ang kahalagahan ng lahat ng ating mga gawain at magtiwala na binabalanse natin ang mga bagay na ito sa pag-aaral ng Bibliya, panalangin at patuloy na paghahanap ng kalooban ng Diyos para sa atin, na inuuna ang Kaharian ng Diyos.

Nasusulat: Huwag kang susunod sa marami upang gumawa ng masama (Ex. 23:2).

Ang pagsunod sa mga uso at sikat ay maaari ring maging mali. Muli dapat may balanse. Ngunit ang balanse ay kadalasang matatagpuan sa karunungan ng payo.

Kawikaan 11:14 Kung saan walang patnubay, bumabagsak ang bayan; ngunit sa karamihan ng mga tagapayo ay mayroong kaligtasan. (AB01)

Kasama sa kaligtasang ito sa payo ang kaligtasan sa kalusugan at kaisipan.

PO Box 369, WODEN ACT 2606, AUSTRALIA