Christian Churches of God

No. 021

 

 

 

 

Ang Labindalawang Propeta

 

(Edition 1.0 20150314-20150314)

 

Ang Labindalawang Propeta ay ang pinakahuli sa ayos ng pagkakasunod-sunod sa Canon ngunit hindi ito nangangahulugan na sila ay “minor” o maliit ang kahalagahan bilang mga Propeta ng Diyos.

 

 

 

 

Christian Churches of God

PO Box 369,  WODEN  ACT 2606,  AUSTRALIA

 

Email: secretary@ccg.org

 

(Copyright © 2015 Wade Cox)

 

This paper may be freely copied and distributed provided it is copied in total with no alterations or deletions. The publisher’s name and address and the copyright notice must be included.  No charge may be levied on recipients of distributed copies.  Brief quotations may be embodied in critical articles and reviews without breaching copyright.

 

This paper is available from the World Wide Web page:
http://www.logon.org and http://www.ccg.org

 

                                                                                      

 

 

Ang Labindalawang Propeta

 

 

 

Panimula                                     

Ang Canonical List ng Labindalawang Propeta na tinatawag na Minor Prophets ay nakalista sa pagkakasunud-sunod na:

Oseas

Joel

Amos

Obadias

Jonas

Mikas

Nahum

Habacuc

Zefanias

Hagai

Zacarias

Malakias.                                                        

 

Sila ay nakahanay sa isang istraktura na may tatlong propeta; pagkatapos ay anim na propeta at pagkatapos ay tatlong propeta.

 

Ang pagkakasunod-sunod ng kanilang paglitaw ay hindi ayon sa pagkakasunud-sunod kung paano sila isinugo ng Diyos. Halimbawa, unang isinugo ng Diyos si Amos, ngunit pangatlo siyang lumitaw sa Canon.  Ang ilan tulad ni Zacarias ay pinatay ng mga saserdote at mga propeta. Ang iba naman ay dumanas ng matinding pag-uusig.

 

ANG KRONOLOHIKAL NA PAGKAKASUNOD-SUNOD NG MGA PROPETA.

 

Ang Israel ay binigyan ng apatnapung taon na babala mula 761-721 BCE tulad ng nakita natin sa mga naunang propeta na sina Jonas at Amos. Ayon sa medieval scholar na si Abraham ibn Ezra siya ay nagpropesiya sa loob ng apatnapung taon bago ang pagbagsak ng Samaria, ngunit para sa mga kalaunang iskolar ay nililimitahan siya sa tatlumpung taon bago ang pagbagsak (750-720) (cf. Soncino, Intro sa p. 1).

 

Walang alinlangan na ang Diyos mismo ang nagpadala ng mga babala sa Israel sa loob ng apatnapung taon bago ang pagbagsak ng Samaria, na naaayon sa mga nakaugaliang pamamaraan ng propesiya.

 

Ang Israel ay binigyan ng 40 taon at gayundin ang Juda mula 30 CE sa Paskuwa ng kamatayan ni Cristo hanggang 70 CE sa pagtatapos ng Pitumpung sanglinggo ng mga taon at ng pagkawasak ng Templo dahil sa Roma (tingnan ang mga araling Ang Tanda ni Jonas at ang Kasaysayan ng Muling Pagtatayo ng Templo [013] at War with Rome and the Fall of the Temple (No. 298)).

 

Gayundin naman, ang Tanda ni Jonas ay umabot ng 40 jubileo sa batayan ng isang taon kada jubileo ng iglesia sa ilang tulad ng Israel sa ilang sa Exodo. Gayon din ang mga Iglesia ng Diyos ay binigyan ng 40 taon ng Pagsukat ng Templo mula 1987 hanggang Jubileo ng 2027 (tingnan din ang araling Measuring the Temple (No. 137)).

 

Ang lahat ng Labindalawang Propeta ay nagsimula 40 taon bago bumagsak ang Samaria hanggang sa mga Huling Araw at sa pagdating ng Mesiyas at sa pagkabihag ng Jerusalem. Pagkatapos ipinagpatuloy ni Zacarias ang proseso hanggang sa sistemang milenyal.

 

Jonas

Ang babala sa mga taga-Asiria na naging instrumento sa pagbagsak ng Israel ay dinala sa kanila ni Jonas at kaya ang kanyang pagkakalagay ay may kaugnayan ng kay Amos.

 

Gaya ng makikita natin mula sa komentaryo, si Jonas na anak ni Amittai ay isang kilalang makasaysayang personalidad. Siya ay binanggit sa 2Hari 14:25. Siya ay mula sa Gath-hepher na isang hangganang bayan sa Zabulon (cf. Josh. 19:13). Ito ay malamang na kinikilala bilang Khirbet ez Zurra’ na isang malawak na lugar na matatagpuan tatlong milya sa Hilagang-Silangan ng Nazaret, sa Galilea. Ang pahayag ng mga Pariseo sa Juan 7:52 ay isang kasinungalingan. Si Cristo ay nagmula sa lugar ng Nazaret sa Galilea, gaya ni Jonas. Ito ay tinirhan noong Iron Ages I at II  i.e. 1200-600 BCE at samakatuwid sa panahon ni Jonas at maging bago pa noon sa Late Bronze Age mula 1550 BCE pataas. Si Jonas ay kapanabay ni Jeroboam II na hari ng Israel (793-775 BCE) at sa mga unang taon ni Uzias (775-757 BCE). Ito ay matatagpuan sa maikling distansya pahilaga mula sa mga labi ng nayon ng Meshed, kung saan matatagpuan ang tradisyonal na lugar ng Libingan ni Jonas.

 

Tulad ng nakita natin mula sa The Fall of Egypt (No. 036), at muling sinuri sa komentaryo sa Jonas, noong 732 BCE ang taga-Asiria na si Tiglath Pileser III ay sinakop ang Damasco na ginawang mga tributary state ang Israel at Juda. Noong 729 BCE sinakop ni Tiglath Pileser III ang Babilonia at si Shalmaneser V (mula 724-721 BCE) ay sinakop ang Israel noong 722 BCE. Ang kanyang tagapagmana na si Sargon II ay ipinatapon ang sampung lipi.

 

Ang patotoo ni Jonas ay tumagal ng mahigit apatnapung taon mula sa paghahari ni Jeroboam II (793-775) hanggang kay Uzias (775-753) at ang pinagsamang panahon ng kanilang paghahari ay apatnapung taon, kabilang ang panahon ng pagsubok mula sa ikatlong taon ng paghahari ni Uzias ca 772-732 hanggang sa naging Tributary sila sa mga taga-Asiria. Ang Israel ay ipinadala sa pagkabihag sa mga taga-Asiria sa panahon mula 722 BCE na humigit-kumulang 40 taon at pagkatapos ay 50 taon o isang jubileo mula sa mga propesiya ni Jonas sa Israel. Dapat sana'y natuto si Jonas mula sa misyon sa Nineve at binalaan ang Israel kung ano ang ginawa ng Diyos sa kanila at kung ano ang mangyayari sa Israel ngunit hindi sila nakinig tulad ng hindi pakikinig ng Juda sa loob ng apatnapung taon na ibinigay sa kanila para sa pagsisisi (tingnan din ang araling Outline Table of the Age (No. 272)).

 

Lumilitaw na sina Jonas at Amos ay magkapanabay na nagbabala kapwa sa Asiria at Israel at sa loob ng panahong nagbigay sa kanila ng apatnapung taong babala bago dumating ang paghatol.

 

Tulad ng nakikita natin sa teksto ng Komentaryo sa Oseas, ang Talmud at Midrash ay may maraming reperensiya kay Oseas at doon siya ay itinuturing na pinakadakila sa kanyang mga kapanabayang propeta (cf. Pes. 87a). Naniniwala ang mga komentarista na ang kanyang ama na si Beeri ay isang propeta at ang kanyang propesiya ay isinama sa Isaias 8:19ff (cf. Lev. Rabba 6, xv, 2). Ang mga komentarista ay may opinyon na hindi lahat ng mga hula ni Oseas ay nasa kronolohikal na pagkakasunud-sunod ngunit titingnan natin kung ito ay may katotohanan sa pagbabalik-tanaw sa kasaysayan.  Inaamin din ng Talmud na ang Canon ay hindi rin sunod-sunod (B.B 14a). Sumangguni sa Komentaryo.

 

Si Joel ay tumatalakay sa paghahanda ng mga hinirang partikular na mula sa Mesiyas at sa mga huling araw. Ito ay may mahahalagang aspeto ng pagpapabanal ng kapisanan ng Israel bilang Templo ng Diyos at nauuna at komplementaryo at naghahanda para sa mga sulat ni Ezekiel.  Inilalagay ni Bullinger ito kasama ni Ezekiel mula sa ikalimang taon ng pagkabihag ni Jehoiakin ngunit ito ay walang petsa. Ang ilang mga rabbi ay naglalagay nito sa ibang lugar. Inilalagay ito ng canon sa pagitan ng Oseas at Amos.  Gayunpaman, alam natin na sina Amos at Jonas ay nauna kay Oseas at ang Joel dahil walang petsa at tungkol sa mga huling pangyayari ay lohikal na ito ay kasunod ng Oseas. Ang Kronolohiya samakatuwid ay ipinapalagay bilang Amos, Jonas, Oseas. Gayunpaman, malamang na ang tunay na pagkakasunud-sunod ay  Jonas, Amos at Oseas.

 

Amos

Karaniwang tinatanggap na si Amos ay sumulat sa pagitan ng mga taong 765 at 750 BCE sa panahon ng paghahari ni Jeroboam II (782-743). Ang kanyang aklat ay nakalista sa ikatlo sa Canon ngunit tinatanggap na siya ang unang propeta sa mga huling propeta at ang kanyang gawain ay inilalayo siya sa mga naunang propeta kung saan ang katiwalian ay pumasok sa kanilang mga paaralan gaya ng nakikita natin sa kanyang mga sinulat. Ang pagtanggi niya sa mga propeta ay hindi nangangahulugan na siya ay hindi propeta sa halip ay kinondena niya ang kanilang katiwalian at hindi siya kabilang sa kanila.

 

Ang lindol na kanyang tinutukoy sa 1:1 ay pinaniniwalaang naganap noong panahon ni Uzias (Zac. 14:5). Ang eclipse ng araw na tinutukoy sa 8:9 ay tinatayang naganap noong 763 BCE (cf. Soncino Intro., p. 81).

 

Muli, makikita natin ang yugto ng tatlumpu at apatnapung taon na naganap sa pagsisisi ng Israel (cf. also Cox. Commentary on Jonah). Ang babala ay nagsimula noong 763-2 BCE at noong 733 ay sinakop ng mga taga-Asiria ang Damasco at ginawa ang Israel na isang tributary system. Noong 723-2 lumusob sila sa Samaria at noong 722 BCE ang mga Israelita ay dinala sa pagkabihag at itinapon sa hilaga ng Araxes upang hindi makabalik hanggang sa Ikalawang Pagparito ng Mesiyas.

 

Mikas

Ang propetang si Mikas ay nagmula sa mga mababang lupain ng Shephelah malapit sa border ng mga Filisteo. Siya ay nag-propesiya sa mga panahon ng paghahari nina Jotam, Ahaz at Hezekias (739-693 BCE).  Mas bata siya kaysa sa mga kapanabayan niyang sina Oseas at Amos (cf. Soncino, p. 153).  Malaki ang pagkakatulad ni Mikas sa dalawang naunang propeta at makikita natin mula sa mga teksto na kinondena niya ang istruktura at ang pagkasaserdote, pati na rin ang impluwensya nito mula sa mga kulto ni Baal na sumasamba sa Araw at ang mga propesiya kung paano haharapin ng Diyos ang Israel. Inihambing si Isaias kay Mikas sa Appendix.  Malamang na sila ay magkapanabay o nasa magkaparehong panahon.

 

Ilalagay natin ang mga propeta mula kay Isaias nang sunud-sunod. Ang mga propetang sina Jeremias, Daniel, at Ezekiel ay sumunod sa panahong ito at nasa pagbagsak ng Juda sa mga taga-Babilonia.

 

Ang teksto sa Obadias ay lumilitaw na isinulat noong panahon ni Jeremias bagaman hindi tayo tiyak kung kailan ito isinulat at ang unang mga talata ng 1-9 ay galing sa mga propesiya na nakasaad sa Jeremias 49:7-22 lalo na sa 49:9, 14-16 kung saan ito ay eksakto ang pagkakasabi (cf. Soncino).  Ang akda ay tungkol sa mga tema ng hustisya at paghuhukom para sa Edom. 

 

Gaya ng ipinunto sa komentaryo, ang mga pakikibaka at pagkamuhi ng Edom sa kanyang kakambal na kapatid na lalaki ay naranasan mula sa mga pakikibaka sa sinapupunan at nagpatuloy sa kasaysayan sa isang alitan na hindi nakikita sa mga magkakapatid.

 

Ang mga alitan ay naganap din kay David kapwa sa ilalim ni Saul at nang maglaon sa kanyang paghahari at hanggang sa digmaan sa mga Hasmonean ca.130 BCE at ang mga propeta ay patuloy na nananawagan ng paghihiganti laban sa Edom o nagbubunyi sa pagbagsak nito.

 

Kinondena ni Amos ang Edom dahil hindi naglubag ang kanilang poot laban sa Israel magpakailanman (Amos 1:11).

(May iba pang mga teksto na binanggit ng Soncino gaya ng nasa Isa. kab. 34; Ezek. 35; Awit 137:7; Panag. 4:21.)

 

Dapat nating ipagpalagay na ang teksto ay kasunod ni Jeremias na sinipi siya ni Obadias sa halip na ang kabaligtaran.

 

Nahum

Karamihan sa mga iskolar ay sumang-ayon na ang pinakamaagang posibleng petsa para sa pagsulat ay 663 BCE sa pagbagsak ng Thebes sa Asiria. Ang pinakahuling posibleng petsa ay sa pagbagsak ng Nineveh noong 612 BCE. Ang Neo-Babylonian state ay itinatag ni Nabopolassar noong 625 BCE at, pinakilos ang mga puwersang Babilonia, nagmartsa siya paakyat sa Euphrates patungo sa Qablinu kung saan nagdulot siya ng napakalaking pagkatalo sa Assyrian Army. Ang mga Medo ay nagsimulang sumalakay mula sa Silangan at noong 614 ay sinakop nila at sinamsam ang lungsod ng Asshur. Nakipag-alyansa noon si Nabopolassar sa kanilang hari. Magkasamang nagpatuloy sa pagsalakay ang mga Medo at Caldeo hanggang sa bumagsak ang Nineveh noong 612 BCE. Ang 625 BCE ay ang pinaka-malamang na petsa para kina Nahum at Zefanias noong matuklasan ang Balumbon ng Kautusan na handa para sa pagpapanumbalik ni Josias sa ika-18 taon ng kanyang paghahari. Kaya't ito ay noong nagsisimula nang magsama-sama ang mga taga-Babilonia na gagamitin upang wasakin ang Asiria.

 

Naniniwala si Bullinger na ang kontrabida sa 1:11 ay talagang si Rab-shekeh ng 2Hari 18:26-28 ang tila apostatang Judio na naging isang mataas na opisyal o pulitikal na opisyal ni Sennacherib at may malaking galit kay Yahovah ng Israel.  Inilagay ni Bullinger ang petsa ng pagsulat sa ika-14 na taon ni Hezekias at kung gayon ay noong taong 704/3 BCE. Marahil ito ay masyadong maaga ngunit ito ay pagkatapos ng pagbagsak ng Israel.

 

Obadias

Ang ibig sabihin ng pangalan Obadias ay lingkod ng Panginoon. Ito ay pangalan ng labindalawang iba't-ibang tao sa Lumang Tipan. Hindi tayo sigurado kung sino ang propetang ito.

 

Hindi tiyak kung kailan ito isinulat at ang unang mga talata ng 1-9 ay galing sa mga propesiya na nakasaad sa Jeremias 49:7-22 lalo na sa 49:9, 14-16 kung saan ito ay eksakto ang pagkakasabi (cf. Soncino).  Ang akda ay tungkol sa mga tema ng hustisya at paghuhukom para sa Edom.  Base sa katotohanang ito, kailangan nating ipagpalagay na ito ay isinulat pagkatapos ni Jeremias at marahil bago madiskubre ang balumbon sa Templo para sa pagpapanumbalik. Kung kaya, ito ay naisulat bago si Zefanias.

 

Zefanias

Mula sa itaas ay dapat nating isaalang-alang ang Zefanias. Tulad ng nakikita natin mula sa komentaryo, si Zefanias ay nakalista bilang ika-siyam sa mga propeta ng canon ng Lumang Tipan. Ang kanyang talaangkanan ay nakalista sa loob ng apat na henerasyon dahil ang salitang ginamit para sa kanyang ninuno sa KJV ay kapareho sa salitang Hebreo bilang Hezekias at ang mga awtoridad ay kumbinsido na siya ay apo sa talampakan ni Hezekias na Hari ng Juda.

 

Pinaniniwalaan ni E.A. Leslie (Interp. Dictionary of the Bible, Bk. IV, pp. 951ff.) na ang kanyang akda ay napetsahan sa pamamagitan ng mga aktibidad ng pagsakop ng Scythian ca 630-625 BCE. Ang mga aktibidad ng mga kulto ni Baal at Inang Diyosa ng mga relihiyong Asiria at Babilonia ay pumasok sa Juda pagkatapos ng paglawak ng Asiria at si Manases ay nagtayo ng mga altar at mga karwahe sa itaas na mga silid ni Haring Ahaz upang sambahin ang mga kulto ng Araw at Misteryo. Sinamba nila ang araw, buwan at lahat ng mga zodiac signs at lahat ng Hukbo ng kalangitan (2Hari 23:11ff).

 

Habacuc

Tila nagpropesiya si Habacuc di katagalan matapos ang balumbon ng Templo ay madiskubre sa paghahari ni Josias noong 621 BCE. Ang pagpapanumbalik ni Josias ay hindi nagtagal at sa ilalim ni Jehoiakim ang mga tao ay nagsimulang magsagawa muli ng idolatriya at naging laganap ang katampalasanan. Ikinubli ng hari ang kanyang kahinaan sa pamamagitan ng paniniil at tuluyang naging sunud-sunuran kay Nabucodonosor (cf. 2Hari. 14:1).

 

Ang Seder Olam ay itinuturo na sina Joel, Nahum at Habacuc ay nagpropesiya lahat noong panahon ni Manases (cf. Soncino Intro., p. 211). Napakasama ng haring iyon kaya sinasabing inalis nila ang kanyang pangalan mula sa kanilang mga aklat. Ang mas malamang na pagkakasunod-sunod ay nagsisimula pagkatapos ng 621 at nagsimula sa paglakas ng mga Caldeo. May ilan na naniniwala na ito ay marahil sa pagitan ng Battle of Carchemish noong 605 BCE at pagbagsak ng Templo noong 586 BCE; tinatayang ca. 600 BCE sa panahon ng paghahari ni Jehoiakim.

 

Subalit, higit pa ang nilalaman ng propesiyang ito kaysa sa natuklasan ng mga rabbinical authorities. Ang kanilang paglilimita sa panahon pagkatapos ng Carchemish lamang ay maaaring maging isang paglilimita sa propesiya gaya ng nakikita natin mula sa mga pananakop ni Nabopolassar, unahang hari ng dinastiyang Caldeo, at ng mga Medo.

 

Hagai

Gaya ng makikita natin mula sa Komentaryo sa Hagai, ang pangalang Hagai ay nagmula sa salitang Hag o kapistahan, o pista. Ang teksto ay ipinahayag sa Bagong Buwan, ngunit mali ang pahayag ni Bullinger sa kanyang tala na ito ay tumutukoy sa kabilugan ng buwan na isang pagkakamali (cf. Companion Bible, fn. 1). Ito ay ang Ikaanim na buwan o ang buwan ng Elul. Ito ay sa Ikalawang taon ni Dario na taga-Persia (Dario II) noong ang utos para tapusin ang Templo ay ibinigay ni Yahovah sa pamamagitan ni Hagai.

 

Kaya ang tekstong ito ay isang tagubilin mula kay Yahovah para sa Juda kasabay ng propesiya na ipinahayag sa pamamagitan ni Zacarias.

 

Ang utos ay ibinigay sa Unang taon ng ika-71 Jubileo. Ang kumpletong istraktura ng 70 Jubileo mula sa pagkakasara ng Eden ay natapos na sa Jubileo ng 424/3 BCE, at ang Templo ngayon ay muling itatayo na. Ito ang ikalawang utos na ibinigay ng Diyos ngunit ang gawain ay itinigil sa loob ng panahon mula sa utos ni Ciro hanggang kay Artaxerxes I na nagpatigil ng pagtatayo, at ito ay nahinto hanggang sa Ikalawang taon ni Dario na taga-Persia (tingnan ang araling Ang Tanda ni Jonas at ang Kasaysayan ng Muling Pagtatayo ng Templo [013]).

 

Panahon ni Dario at ng mga Propeta

Gaya ng nakita natin mula sa mga komentaryo tungkol kay Hagai at kay Zacarias, si Dario II ang naluklok sa trono noong huling bahagi ng 424 o unang bahagi ng 423 BCE. Ang batas ay ipinag-utos para simulan ang pagtatayo noong 422 BCE (Ezra 6:1 at 4:24) (i.e. ang kanyang ikalawang taon). Ang 70 sanglinggo ng mga taon ay magsisimula mula sa petsang ito. Mula sa Ezra 5 ay lumilitaw na sina Hagai at Zacarias ay nagpropesiya noong 423 BCE at 422 BCE. Ang 70 sanglinggo ng mga taon ay nagsisimula mula 423/22 BCE (i.e. unang taon ng panibagong yugto ng Jubileo). Natapos ang pagtatayo noong ika-anim na taon ni Dario na taga-Persia (Ezra 6:15) noong ika-3 ng Adar i.e. Marso 418 BCE. Namatay si Dario sa panahon mula sa pagtatapos ng 405 hanggang sa tagsibol ng 404 (tingnan ang araling Ang Tanda ni Jonas at ang Kasaysayan ng Muling Pagtatayo ng Templo [013]: Mali ang kronolohiya ni Bullinger sa bagay na ito gayundin ang mga nauugnay na appendices).

 

Ang propesiya na ito ay nakaugnay sa muling pagtatayo ng Templo at bahagi ng sistema ng Susi ni David ng propesiya at pangangasiwa na humahantong sa mga Huling Araw at sa huling muling pagtatayo ng Templo (tingnan ang Rule of the Kings Part III: Solomon and the Key of David (No. 282C)).

 

Ang unang seksyon ay nangyari sa pagsisimula ng pagtatayo at nagtatapos sa ikalawang taon ng pagtatayo sa kalagitnaan bahagi. Ang pangalawang seksyon ay ibinigay naman sa huling bahagi ng pagtatayo. Kada seksyon samakatuwid ay sumasaklaw sa dalawang taon mula sa apat na taon ng pagtatayo at nakaugnay sa propesiya patungkol sa pagpapanumbalik ng Israel at Juda sa ilalim ng Mesiyas, at ng Iglesia na binanggit dito sa teksto bilang kasamang namumuno ng Mesiyas sa Jerusalem.

 

Kasama rin si Hagai sa paghahayag ng propesiya sa panahong iyon, gaya ng ating nabanggit.

 

Malakias

Si Malakias ang huling propeta at nagpropesiya sa mga nalalabing taon ng buhay ni Ezra. Nabuhay siya noong panahong pinatay si Zacarias.

 

Sinasabi sa Mateo 23:35 na si Zacarias ay pinatay sa pagitan ng templo at ng dambana. Siya ay pinatay nang wala sa oras ng mga saserdote, anupat nahinto ang kanyang gawain.

 

Mateo 23:33-35

[33] Kayong mga ahas, kayong lahi ng mga ulupong, paano kayo makakatakas sa kahatulan sa impiyerno? [34] Kaya't, narito, nagsusugo ako sa inyo ng mga propeta, ng mga pantas, at ng mga eskriba, na ang iba sa kanila'y inyong papatayin at ipapako sa krus, at ang iba nama'y inyong hahagupitin sa inyong mga sinagoga, at inyong uusigin sa bayan-bayan, [35] upang mapasainyong lahat ang matuwid na dugo na dumanak sa ibabaw ng lupa buhat sa dugo ni Abel na matuwid, hanggang sa dugo ni Zacarias na anak ni Baraquias na inyong pinaslang sa pagitan ng templo at ng dambana.

 

Si Cristo ay nakikipag-usap sa mga saserdote at ito ay isang napakahalagang punto. Ipinakikita nito na si Zacarias ay napatay nang wala sa oras. Ipinakikita ng Zacarias 1:7 na ito ay si Zacarias na anak ni Berequias, na anak ni Iddo, na propeta. (Tingnan ang Josephus, Wars of the Jews, 4.5.4 para sa paliwanag, gayundin ang mga Bullinger’s footnotes.) Binanggit ito dahil lumilikha ito ng problema sa Malakias at Zacarias.

 

Sa mga huling kabanata ng Zacarias ay may bahagyang pagbabago sa istilo at ang ipinapalagay ay sinalo ni Malakias ang mga tungkulin at nagsimulang magsulat at tapusin ang mga huling kabanata ng akda ni Zacarias at saka isinara ang Canon sa kanyang aklat, na siyang naging huling aklat ng Canon na naisulat. Ito ay naganap kasabay ng pagkamatay ni Alexander the Great noong 323 BCE. Si Ezra na eskriba ay namatay sa parehong panahon. Ayon sa Seder Olam Rabbah, sila ay itinuring na magkasabay na namatay. Pagkatapos ay tinipon nila ang Canon ng Lumang Tipan mula sa panahon ng kamatayang ito noong 323 BCE. Ang mga aklat ay inilista at inilathala at ipinamahagi noong 321 BCE.

 

Si Malakias ay isa sa anim na walang petsa sa Labindalawa na tinatawag na “Minor” na mga Propeta. Ang kanyang aklat ay nagpapakita na ang pagsamba sa Templo kasama ang mga hain nito ay ganap na naipanumbalik ngunit ang seremonyal na pormalismo at ang pagpapanggap na umabot sa sukdulan sa mga araw ng ministeryo ng ating Panginoon ay kitang-kitang aktibo noong kapanahunan ni Malakias. Hindi pa nagtatagal nang mawala ang mga pumipigil na impluwensya nina Ezra at Nehemias ay agad na nagsimula ang katiwalian at mabilis na nagpatuloy ang digmaan gaya ng pinatutunayan ng Malakias 1:7-8 at 3:8 atbp.

 

Kaya ang Kronolohikal na listahan ng Labindalawang Propeta ay:

 

Sina Amos at Jonas marahil ay magkapanabay.

Oseas

Mikas

Joel

Nahum

Obadias

Zefanias

Habacuc

Hagai

Zacarias

Malakias

 

Isaias

Si Isaias ay nagpopropesiya rin sa panahong ito.  Sinisikap ng mga modernong iskolar na hatiin ang Isaias sa tatlong teksto at ilagay ang isa bago ang pagkatapon at ang iba pa pagkatapos ng pagkatapon.  Halos walang duda na siya ay nagsusulat sa isang dako bago ang pagbagsak ng Templo at sa panahon ng pagkatapon subalit mula sa Palestina.  Sa halip na harapin ang isyu dito ay tatalakayin natin ang mga pagpepetsa at mga panahon ni Isaias at ng iba pang mga propeta ng pagkatapon sa kani-kanilang komentaryo.

 

Appendix

Bullinger’s notations re the Twelve Prophets.

 

The Prophets of the Old Testament are divided in the Hebrew Bible into TWO groups:

I. The “FORMER" Prophets (Joshua to Kings. Zech. 1. 4; 7. 7, 12). See note on p. 289, and Ap. 1. II; and therefore by inference,

II. The" LATTER" Prophets (Isaiah to Malachi) in unbroken sequence (Daniel being by man's arrange­ment and nomenclature in the Hagiographa). See Ap. 1. III

 

In all Hebrew manuscripts, and printed Hebrew Bibles, the Twelve Minor (or Shorter) Prophets are written, and printed in unbroken sequence; and have always been counted, and have come down to us, as one book.

Just as each Tribe was a separate entity in Israel, and yet all the twelve together formed one Nation, so these Twelve Prophets are combined together to form one book.

As the former (the twelve Tribes) are called "dodekaphulon" = twelve tribes (from dodeka = twelve, and phule = tribe), Luke 22. so ; Acts 26. 7 ; and James 1. 1 ; so the latter (the twelve prophets) are called “dodeka propheton" (Ecclesiasticus 49.10). In his praise of “famous men", the writer (Jesus, the son of Sirach) says: "and of the twelve prophets (ton dodeka propheton) let their memorial be blessed, and let their bones flourish again from out of their place ; for they comforted Jacob (i.e. the twelve-tribed Nation) and delivered them by assured hope."

 

The Hebrew text of this twelve-volumed book is divided into twenty-one Sedarim (or sections for public reading), and these read on without regard to the beginnings or endings of the separate books, thus showing that the twelve books are to be treated as one book. The twenty-one Sedarim are as follows :-

 

1. Hos. 1.1-15.

2.  ″     6.1-10.11.

3.  ″     10.12-14.6.

4.  ″     14.7 -Joel 2.26.

5. Joel  2.27-Amos 2.9.

6. Amos 2.10-5.13.

7.   ″       5.14-7.14.

8.   ″      7.15-Obad. 20.

9. Obad 21-Jonah 4.11.

10. Mic. 1.1-4.4.

11.  ″      4.5-7.19.

 

12. Mic.7.20-Nah.3.19.

13. Hab. 1.1-3.19.

14. Zeph. 1.1-3.19.

15.   ″   3.20-Hag.2.22.

16. Hag. 2.23-Zech.4.1.

17. Zech. 4.2-6.13.

18.   ″     6.14-8.22.

19.   ″     8.23-11.17.

20.   ″    12.1-14.20.

21.   ″     14.21-Mal.4.6.

 

 

From the above twenty-one Sedarim it will be noticed that only four books begin with a Seder (Hosea, Micah, Habakkuk, and Zephaniah) ; while seven others overlap, and include portions of two books (as in the case of Nos. 5: 8, 9, 12, 15, 16, and 21). See notes on pp. 366 and 616.

 

§ In seeking for the Structure of their Canonical order as a whole, it will be noted that six are dated (Hosea, Amos, Micah, Zephaniah, Haggai, and Zechariah), and the other six are not dated (Joel, Obadiah, Jonah, Nahum, Habakkuk, Malachi). These twelve are again divided into two groups: nine before the Captivity and three after it. Of the dated prophecies, two contain the names of a King of Israel; two contain Kings of Judah only; and two contain Kings of Medo-Persia only.

 

Thus, three groups are formed, consisting of three books (1); six books (2); and three books (3).

 

As thus set out on p. 1206, further correspondences

will be noted as to the special and general scope of the several prophecies, as indicated by the respective index-letters.

 

q